کشف المهمّ فی طریق خبر غدیر خم (کتاب)
کشف المهمّ فی طریق خبر غدیر خم اثر سید هاشم بحرانی، کتابی عربی در زمینه کلام اسلامی، امامت و حدیث غدیر است. نویسنده در این اثر، طرق و گزارش‌های مربوط به واقعه غدیر خم را گردآوری کرده و با بررسی روایت‌های شیعه و اهل‌سنت، بر ولایت و خلافت امیرالمؤمنین علیه‌السلام استدلال می‌کند. کتاب همچنین متن مفصل خطبه غدیر را نقل کرده و جایگاه حدیث غدیر را در منابع روایی بررسی می‌کند.[۱]
نویسنده
سید هاشم بن سلیمان توبِلی بحرانی، مشهور به علامه بحرانی، از فقیهان، محدثان و مفسران برجسته شیعه در قرن یازدهم و اوایل قرن دوازدهم قمری است. درباره تاریخ تولد او حدود سال ۱۰۵۰ق و درباره تاریخ وفاتش سال‌های ۱۱۰۷ یا ۱۱۰۹ق گزارش شده است.
بحرانی در روستای کتکان از ناحیه توبلی بحرین متولد شد و نسب او به امام موسی کاظم علیه‌السلام می‌رسید. وی تحصیلات خود را بیشتر در بحرین گذراند و برای تکمیل دانش خود به نجف و مشهد نیز سفر کرد. پس از درگذشت محمد بن ماجد ماحوزی، مرجعیت فقهی و جایگاه افتاء در بحرین را برعهده گرفت و به قضاوت و رسیدگی به امور حسبه نیز پرداخت.
او از عالمان اخباری بود و در گردآوری و حفظ میراث حدیثی شیعه کوشش فراوان داشت. مهم‌ترین اثر او البرهان فی تفسیر القرآن است و بیش از ۷۵ اثر در زمینه‌های تفسیر، حدیث، کلام و تاریخ از او برجای مانده است.
محقق و تصحیح‌کننده
این چاپ کتاب با تحقیق و تصحیح سید مرتضی آل‌شبر حسینی موسوی منتشر شده است. محقق، روایت‌ها را تخریج کرده، متن را با منابع اصلی مقابله نموده و برای آسان‌تر شدن مطالعه، ویرایش و تنظیم لازم را انجام داده است.
آثار نویسنده
| اثر | اثر |
|---|---|
| البرهان فی تفسیر القرآن | ترتیب التهذیب |
| حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار | معالم الزلفی فی معارف النشأة الأولى و الأخری |
| بهجة النظر | غایة المرام و حجة الخصام فی تعیین الإمام من طریق الخاص و العام |
| الإنصاف فی النص علی الأئمة الاثنی عشر | مدینة المعاجز |
| تفسیر الهادی | تفسیر نورالأنوار |
| کشف المهمّ فی طریق خبر غدیر خم | آثار حدیثی، تفسیری و کلامی دیگر |
مشخصات کتاب
کتاب کشف المهمّ فی طریق خبر غدیر خم به زبان عربی و در موضوع حدیث غدیر و غدیر خم تدوین شده است. این اثر در یک جلد و ۲۲۹ صفحه، با قطع وزیری، توسط «احیاء تراث السید هاشم البحرانی» در قم منتشر شده است.
نسخه خطی کتاب در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود. این نسخه با خط نسخ و در سال ۱۱۰۱ق نوشته شده و همراه با دو اثر دیگر از مؤلف قرار دارد.[۲]
محتوای کتاب
کتاب دارای مقدمه و سه باب اصلی است:
- طرق حدیث غدیر از طریق شیعه؛ شامل سی‌وشش طریق.
- طرق حدیث غدیر از طریق عامه؛ شامل هشتادوهشت طریق.
- احادیث تصریح‌کننده به خلافت امیرالمؤمنین علیه‌السلام؛ شامل سی‌وچهار حدیث از منابع شیعه درباره ولایت و خلافت امیرالمؤمنین علیه‌السلام.
روش کتاب بر گردآوری اسناد، مقایسه طرق روایت و نشان دادن گستره نقل حدیث غدیر استوار است. نویسنده با کنار هم نهادن روایت‌های شیعه و اهل‌سنت، اعتبار تاریخی و حدیثی واقعه غدیر را بررسی می‌کند.
متن خطبه غدیر
یکی از بخش‌های مهم کتاب، نقل متن مفصل خطبه غدیر است. سید هاشم بحرانی در کشف المهمّ متن مفصل خطبه را از منابع اصلی و معتبر نقل کرده است.[۳]
اهمیت کتاب
اهمیت این اثر در آن است که موضوع حدیث غدیر را از زاویه اسناد و طرق نقل بررسی می‌کند. کتاب برای پژوهشگران تاریخ اسلام، علم حدیث، امامت و ولایت و نیز علاقه‌مندان به حدیث غدیر و واقعه غدیر قابل استفاده است.
فهرست مطالب
فهرست مطالب کتاب
- مقدمه
- مقدمه محقق
- معرفی مؤلف
- طرق حدیث غدیر از طریق شیعه
- سی‌وشش طریق حدیث غدیر
- طرق حدیث غدیر از طریق عامه
- هشتادوهشت طریق حدیث غدیر
- احادیث تصریح پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم به خلافت امیرالمؤمنین علیه‌السلام
- سی‌وچهار حدیث درباره ولایت و خلافت
- متن کامل خطبه غدیر
- آیات مرتبط با واقعه غدیر
- منابع و مصادر
کتاب‌های مرتبط
پانویس
منابع
- غدیر در آیینه کتاب.
- اسرار غدیر.
- چهارده قرن با غدیر.
- کشف المهمّ فی طریق خبر غدیر خم، سید هاشم بحرانی، تحقیق سید مرتضی آل‌شبر حسینی موسوی، احیاء تراث السید هاشم البحرانی، قم، ۲۲۹ صفحه.
- أمل الآمل.
- ریاض العلماء.
- الذریعة إلی تصانیف الشیعة.
- فهرست الفبایی کتب خطی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی.