طرق حدیث الغدیر (کتاب)
طُرُق حدیث الغدیر کتابی عربی در زمینه اسناد و طرق نقل حدیث غدیر است که با گردآوری و تحقیق امیر تقدمی معصومی منتشر شده است. این اثر، روایت‌های غدیر را در آثار سه محدّث اهل‌سنت، یعنی ابن ابی‌شیبه، احمد بن حنبل و ابن ابی‌عاصم گردآوری و بررسی می‌کند.
مؤلف در این کتاب، پس از معرفی کوتاه محدّثان و منابع روایی آنان، گزارش‌های مربوط به حدیث غدیر را بر اساس نام راویان صحابی و تابعی تنظیم کرده است. کتاب از منابع پژوهشی در بررسی اسناد، راویان و طرق نقل حدیث غدیر به شمار می‌رود.[۱]
پدیدآورنده و مأخذ روایات
نام امیر تقدمی معصومی در صفحه عنوان و شناسنامه کتاب به‌عنوان گردآورنده و محقق آمده است. بنابراین، ابن ابی‌شیبه، احمد بن حنبل و ابن ابی‌عاصم نویسندگان مشترک این چاپ نیستند؛ بلکه روایات آنان مأخذ اصلی کتاب را تشکیل می‌دهد.[۲]
عنوان کامل عربی اثر چنین است:
«طُرُق حدیث الغدیر بروایة أبی‌بکر ابن أبی‌شیبة، وأحمد بن حنبل، وابن أبی‌عاصم».
این کتاب در قم، به‌وسیله انتشارات دلیل ما، در چاپ نخست و با شمارگان ۲۰۰۰ نسخه منتشر شده است.[۳]
ساختار و محتوای کتاب
بدنه اصلی کتاب در پنج بخش روایی تنظیم شده است:
- طرق نقل‌شده از ابن ابی‌شیبه؛
- طرق نقل‌شده از احمد بن حنبل؛
- روایات عبدالله بن احمد بن حنبل؛
- روایات ابوبکر قطیعی در افزوده‌های «فضائل الصحابة»؛
- طرق نقل‌شده از ابن ابی‌عاصم.
بخش مربوط به ابن ابی‌شیبه از صفحه ۱۵، بخش احمد بن حنبل از صفحه ۸۱، بخش عبدالله بن احمد از صفحه ۱۵۵، افزوده‌های قطیعی از صفحه ۱۷۳ و بخش ابن ابی‌عاصم از صفحه ۱۸۱ آغاز می‌شود.[۴]
در بخش ابن ابی‌شیبه، هشت گزارش؛ در بخش احمد بن حنبل، ده گزارش؛ در بخش عبدالله بن احمد، چهار گزارش؛ و در افزوده‌های قطیعی، دو گزارش فهرست شده است.[۵]
بخش ابن ابی‌عاصم نیز پانزده گزارش را بر اساس نام راویان صحابی و تابعی عرضه می‌کند و پایان کتاب به فهرست الفبایی راویان اختصاص دارد.[۶]
راویان و طرق نقل حدیث غدیر
از جمله راویانی که گزارش حدیث غدیر آنان در کتاب آمده است، می‌توان به افراد زیر اشاره کرد:
- براء بن عازب
- بریدة بن حصیب
- جابر بن عبدالله انصاری
- خالد بن زید، ابویوب انصاری
- زید بن ارقم
- زید بن یثیع
- سعد بن ابی‌وقاص
- ابوهریره
- زاذان بن عمر
- سعید بن وهب
- عامر بن واثله
- عبدالله بن عباس
- عبدالله بن عمر
- حبشی بن جناده
- سعد بن مالک، ابوسعید خدری
- طلحه بن عبیدالله
- عمیره بن سعد
- امیرالمؤمنین علیه‌السلام
تنوع راویان و تعدد مسیرهای نقل، امکان بررسی تاریخی و حدیثی واقعه غدیر را فراهم می‌کند. کتاب با گردآوری این گزارش‌ها، تصویری از گستردگی نقل حدیث غدیر در منابع روایی ارائه می‌دهد.
جایگاه کتاب در مطالعات حدیث غدیر
اهمیت کتاب طرق حدیث الغدیر در تمرکز آن بر اسناد و طرق روایت است. این اثر به‌جای ارائه شرح کلامی یا تفسیری گسترده، مجموعه‌ای از گزارش‌های روایی را از آثار محدّثان مشهور اهل‌سنت گردآوری کرده است.
از این جهت، کتاب برای پژوهشگرانی که می‌خواهند مسیرهای نقل حدیث غدیر، نام راویان و منابع اولیه یا نزدیک به منابع اولیه را بررسی کنند، اهمیت دارد.
همچنین، مقایسه گزارش‌های این کتاب با آثار دیگر حدیثی و تاریخی می‌تواند در بررسی میزان شهرت و گستره نقل حدیث غدیر سودمند باشد.
روش تحقیق
روش مؤلف در این اثر، گردآوری، دسته‌بندی و تحقیق متون روایی است. گزارش‌ها بر اساس محدّث و سپس بر پایه نام راویان تنظیم شده‌اند.
در هر بخش، ابتدا معرفی کوتاهی از محدّث یا منبع روایی ارائه می‌شود و پس از آن، روایت‌های مربوط به حدیث غدیر نقل می‌گردد. این شیوه، امکان مطالعه جداگانه هر مجموعه روایی و مقایسه آن با بخش‌های دیگر را فراهم می‌کند.
فهرست مطالب
هویة الکتاب
مقدمة المحقق
طرق حدیث الغدیر بروایة أبی‌بکر عبدالله بن محمّد بن إبراهیم أبی‌شیبة الواسطي العبسي المعروف بابن أبی‌شیبة
- وجیزة في ترجمة ابن أبی‌شیبة
- ابن أبی‌شیبة و حدیث الغدیر
- حدیث الغدیر بما روى أبو عمارة البراء بن عازب الأنصاري الحارثي
- حدیث الغدیر بما روى أبو سهل بریدة بن الحصیب الأسلمي
- حدیث الغدیر بما روى أبو عبدالله جابر بن عبدالله الأنصاري الخزرجي
- حدیث الغدیر بما روى أبو أیوب خالد بن زید الأنصاري الخزرجي
- حدیث الغدیر بما روى أبو أنیسة زید بن أرقم الأنصاري الخزرجي
- حدیث الغدیر بما روى زید بن یثیع الهمداني الکوفي
- حدیث الغدیر بما روى أبو إسحاق سعد بن مالک أبي وقّاص القرشي الزهري
- حدیث الغدیر بما روى أبو هریرة عبدالرحمن بن صخر الدوسي
طرق حدیث الغدیر بروایة أبي عبدالله أحمد بن محمّد بن حنبل الذهلي الشیباني المتوفى سنة ۲۴۱ق
- أحمد بن حنبل و حدیث الغدیر
- حدیث الغدیر بما روى أبو عمارة البراء بن عازب الأنصاري الحارثي
- حدیث الغدیر بما روى أبو سهل بریدة بن الحصیب الأسلمي
- حدیث الغدیر بما روى أبو أیوب خالد بن زید الأنصاري الخزرجي
- حدیث الغدیر بما روى أبو عمر زاذان بن عمر الکندي البزّار
- حدیث الغدیر بما روى زیاد بن أبي زیاد
- حدیث الغدیر بما روى أبو أنیسة زید بن أرقم الأنصاري الخزرجي
- حدیث الغدیر بما روى سعید بن وهب الهمداني الخیواني
- حدیث الغدیر بما روى أبو الطفیل عامر بن واثلة اللیثي الکناني
- حدیث الغدیر بما روى أبو العباس عبدالله بن عباس الهاشمي المکي
- ما شکّ في نقله بین اثنین: أبو سریحة حذیفة بن أسید الغفاري أو أبو أنیسة زید بن أرقم الأنصاري
طرق حدیث الغدیر بروایة أبي عبدالرحمن عبدالله بن أحمد بن حنبل الذهلي الشیباني
- ما رواه البراء بن عازب
- ما رواه عبدالرحمن بن أبي لیلى
- ما رواه امیرالمؤمنین علیه‌السلام
- ما رواه سعید بن وهب و زید بن یثیع
طرق حدیث الغدیر بروایة أبي بکر أحمد بن جعفر بن حمدان بن مالک القطیعي في زیادات «فضائل الصحابة»
- ما رواه البراء بن عازب
- ما رواه زید بن أرقم
طرق حدیث الغدیر بروایة أبي بکر أحمد بن عمرو بن أبي عاصم الشیباني المعروف بابن أبي عاصم المتوفى سنة ۲۸۷ق
- ابن أبي عاصم و حدیث الغدیر
- حدیث الغدیر بما روى أبو عمارة البراء بن عازب الأنصاري الحارثي
- حدیث الغدیر بما روى أبو سهل بریدة بن الحصیب الأسلمي
- حدیث الغدیر بما روى أبو عبدالله جابر بن عبدالله الأنصاري الخزرجي
- حدیث الغدیر بما روى أبو الجنوب حبشي بن جنادة السلولي
- حدیث الغدیر بما روى أبو أیوب خالد بن زید الأنصاري الخزرجي
- حدیث الغدیر بما روى أبو عمر زاذان بن عمر الکندي البزّار
- حدیث الغدیر بما روى أبو أنیسة زید بن أرقم الأنصاري الخزرجي
- حدیث الغدیر بما روى زید بن یثیع الهمداني الکوفي
- حدیث الغدیر بما روى أبو سعید سعد بن مالک الخدري الأنصاري
- حدیث الغدیر بما روى أبو إسحاق سعد بن مالک أبي وقّاص القرشي الزهري
- حدیث الغدیر بما روى أبو محمد طلحه بن عبیدالله القرشي التیمي
- حدیث الغدیر بما روى أبو العباس عبدالله بن عباس الهاشمي المکي
- حدیث الغدیر بما روى أبو عبدالرحمن عبدالله بن عمر القرشي العدوي
- حدیث الغدیر بما روى أبو الحسن امیرالمؤمنین علي بن أبي طالب علیه‌السلام
- حدیث الغدیر بما روى عمیره بن سعد الأنصاري الأوسِي
أسماء الرواة على حسب حروف الهجاء
کتاب‌های مرتبط
پیوندهای بیرونی
پانویس
منابع
- طرق حدیث الغدیر بروایة ابن أبی‌شیبة وأحمد بن حنبل وابن أبی‌عاصم، گردآوری و تحقیق امیر تقدمی معصومی، قم، انتشارات دلیل ما، چاپ اول، ۱۴۲۱ق، ۲۸۰ صفحه.
- فهرست کتابخانه ملی ایران، رکورد کتاب‌شناختی شماره م۷۹-۲۳۹۴۱.
- کتابخانه نور، مدخل «طرق حدیث الغدیر»، شناسه ۱۶۶۱۷.