علامه سید عبدالعزیز طباطبایی یزدی
سید عبدالعزیز طباطبایی یزدی (۱۳۰۸–۱۳۷۴ش)، مشهور به محقق طباطبایی، پژوهشگر شیعه در زمینهٔ کتاب‌شناسی، نسخه‌شناسی، رجال، تراجم و حدیث بود. او در نجف تحصیل کرد و در کنار آموزش‌های حوزوی، با آقابزرگ تهرانی و علامه امینی همکاری علمی داشت. شناسایی منابع چاپی و خطی، تهیهٔ فهرست نسخه‌های کتابخانه‌ها و تحقیق و تصحیح متون اسلامی، بخش اصلی فعالیت‌های او را تشکیل می‌داد.[۱]
پژوهش دربارهٔ حدیث غدیر و میراث مکتوب آن از محورهای کار او بود. کتاب الغدیر فی التراث الاسلامی، تألیف علی ضفاف الغدیر به‌عنوان مستدرک جلد نخست الغدیر، حاشیه‌نویسی بر الغدیر و تحقیق رسالهٔ طرق حدیث من کنت مولاه فعلی مولاه از فعالیت‌های او در این زمینه است.[۲]
زندگی‌نامه
تولد و خاندان
سید عبدالعزیز، فرزند سید جواد بن سید اسماعیل طباطبایی یزدی، در نجف به دنیا آمد. خاندان او با سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، صاحب کتاب عروة الوثقی، پیوند نسبی داشت. پدرش از عالمان نجف بود و آموزش‌های آغازین او زیر نظر پدر انجام شد.[۳]
در سال‌شمار منتشرشده در وبگاه بنیاد محقق طباطبایی، با ارجاع به زندگی‌نامهٔ خودنوشت او، تاریخ تولد ۲۱ جمادی‌الثانی ۱۳۴۸ق ثبت شده است. برخی زندگی‌نامه‌های اینترنتی، ۴ آبان ۱۳۰۸ش، برابر با ۲۳ جمادی‌الاول ۱۳۴۸ق را آورده‌اند. ازاین‌رو، روز و ماه تولد در گزارش‌های موجود یکسان نیست؛ سال تولد او ۱۳۰۸ش و ۱۳۴۸ق ذکر شده است.[۴]
تحصیلات
او مقدمات علوم دینی را در نجف فراگرفت. در نوجوانی همراه پدر به ایران آمد و پس از درگذشت پدر، مدتی در قم تحصیل کرد و از درس سید رضا صدر بهره برد. سپس به نجف بازگشت و تحصیلات خود را ادامه داد.[۵]
از استادان و شخصیت‌هایی که در آموزش حوزوی او نقش داشتند، سید ابوالقاسم خویی، سید عبدالهادی شیرازی، سید عبدالاعلی سبزواری، سید هاشم حسینی تهرانی، میرزا محمدعلی اردوبادی، سید علی فانی، شیخ مجتبی لنکرانی و شیخ صدرا بادکوبی نام برده شده‌اند. ارتباط با آقابزرگ تهرانی و علامه امینی نیز در شکل‌گیری مسیر پژوهشی او، به‌ویژه در کتاب‌شناسی و حدیث، مؤثر بود.[۶]
اقامت در قم
طباطبایی در ذی‌حجهٔ ۱۳۹۶ق، در پی فشار حکومت عراق، نجف را ترک کرد و در قم اقامت گزید. پس از این مهاجرت، پژوهش در متون اسلامی، تکمیل آثار کتاب‌شناختی، همکاری با مؤسسات علمی و راهنمایی محققان را ادامه داد.[۷]
درگذشت و محل دفن
محقق طباطبایی در ۷ رمضان ۱۴۱۶ق، برابر با ۸ بهمن ۱۳۷۴ش، در قم درگذشت. در معرفی‌نامهٔ بنیاد، بیماری قلبی به‌عنوان علت درگذشت او گزارش شده است. پیکرش در حرم حضرت معصومه سلام الله علیها، حجرهٔ ۱۴ صحن اتابکی، به خاک سپرده شد؛ این حجره در توسعه‌های بعدی به فضای شبستان پیوست.[۸]
فعالیت‌های علمی
کتاب‌شناسی و نسخه‌شناسی
محور فعالیت طباطبایی، شناسایی آثار، نسخه‌های خطی، مؤلفان و منابع پژوهش بود. او در سفرهای علمی، مشخصات نسخه‌ها، بخش‌هایی از متون و اطلاعات کتاب‌شناختی را یادداشت می‌کرد. بخشی از این تحقیقات در آثاری مانند نتائج الأسفار، فوائد الأسفار، قید الأوابد وجمع الشوارد و مجموعه‌های مربوط به نسخه‌های کتابخانه‌های ایران و دیگر کشورها گرد آمد.[۹]
سال‌شمار زندگی او، سفر به سوریه در ۱۳۸۳ق، فهرست‌نگاری در تبریز و بررسی کتابخانه‌های حجاز در ۱۳۸۶ق و مطالعات او در کتابخانه‌های ترکیه را ثبت کرده است. این فعالیت‌ها به شناسایی منابع و تهیهٔ نسخه یا تصویر متون برای تحقیق و تصحیح می‌انجامید.[۱۰]
همکاری با آقابزرگ تهرانی
همکاری طباطبایی با آقابزرگ تهرانی، بخشی از فعالیت‌های او در معرفی آثار و مؤلفان شیعه بود. او قسمت‌هایی از مجلدات چاپ‌نشدهٔ الذریعة را از روی نسخهٔ اصلی استنساخ کرد و بعدها تحقیقاتی برای تکمیل و بررسی این اثر فراهم آورد. مستدرک الذریعة، أضواء علی الذریعة، تهذیب الذریعة و تعلیقات علی طبقات أعلام الشیعة در این حوزه قرار می‌گیرند.[۱۱]
همکاری با علامه امینی
طباطبایی در نجف با علامه امینی و کتابخانهٔ امیرالمؤمنین علیه السلام ارتباط پژوهشی داشت. بخشی از تحقیقات مستقل او در ادامهٔ موضوعات مورد توجه امینی شکل گرفت؛ از جمله علی ضفاف الغدیر در تکمیل جلد نخست الغدیر و إنباء السماء بأنباء کربلاء در تکمیل مباحث سیرتنا وسنتنا.[۱۲]
نقش او در این حوزه شامل یافتن منابع، شناسایی راویان، فراهم‌آوردن استدراکات و نگارش حاشیه بود. این فعالیت‌ها باید از تألیف اصل کتاب الغدیر، که اثر علامه امینی است، تفکیک شود.
تحقیق، تصحیح و استنساخ
در کارنامهٔ طباطبایی، «تألیف»، «تحقیق و تصحیح»، «استنساخ» و «راهنمایی پژوهشی» فعالیت‌های متمایزی هستند. برای نمونه، الغدیر فی التراث الاسلامی تألیف اوست، اما طرق حدیث من کنت مولاه فعلی مولاه نوشتهٔ ذهبی است که طباطبایی آن را تحقیق کرده است. همچنین برخی رساله‌ها به دست او استنساخ شده‌اند و محققان دیگر آن‌ها را برای انتشار آماده کرده‌اند.[۱۳]
شاگردان و همکاری‌های پژوهشی
بخشی از فعالیت علمی طباطبایی از طریق راهنمایی پژوهشگران و در اختیار گذاشتن یادداشت‌ها و منابع انجام می‌شد. در معرفی‌نامهٔ بنیاد، فارس حسون تبریزیان، علی صدرایی خویی، رضا مختاری، علی میرشریفی و حسن انصاری از شاگردان او معرفی شده‌اند. او با مؤسسهٔ آل‌البیت علیهم السلام و دیگر مراکز پژوهشی نیز همکاری داشت.[۱۴]
غدیرپژوهی
پژوهش‌های غدیری طباطبایی دو زمینهٔ اصلی داشت: نخست، شناسایی کتاب‌ها و نوشته‌های مربوط به غدیر؛ دوم، بررسی منابع و راویان حدیث غدیر و تکمیل تحقیقات پیشین. آثار غدیری او از نظر موضوع و نوع مشارکت علمی یکسان نیستند و شامل کتاب‌شناسی، مستدرک، حاشیه، پژوهش حدیثی و تصحیح متن می‌شوند.[۱۵]
الغدیر فی التراث الاسلامی
الغدیر فی التراث الاسلامی کتاب‌شناسی آثار مربوط به غدیر است. تحریر اولیهٔ آن در شمارهٔ ۲۱ مجلهٔ تراثنا در ۱۴۱۰ق منتشر شد و سپس به‌صورت کتاب مستقل انتشار یافت. سال‌شمار بنیاد، حضور طباطبایی در همایش غدیر لندن در همان سال را نیز ثبت کرده است.[۱۶]
در فهرست آثار بنیاد، چاپ بیروت این کتاب با نشر دارالمؤرخ العربی، ۱۳۷۲ش، در ۳۳۶ صفحه و چاپ قم با نشر الهادی، ۱۳۷۴ش، در ۳۴۲ صفحه ثبت شده است. در فهرست کتابخانهٔ بنیاد، تاریخ چاپ بیروت ۱۴۱۴ق و ۱۹۹۳م آمده است.[۱۷]
ترجمه‌ای فارسی از این اثر با عنوان «غدیر در مآخذ اسلامی» و ترجمهٔ مهدی جعفری، در فهرست بنیاد ثبت شده است. ناشر این ترجمه کتابخانهٔ مدرسهٔ چهل‌ستون تهران و تاریخ ثبت‌شدهٔ انتشار آن ۱۴۱۱ق است؛ این ترجمه با تحریرهای بعدی کتاب، که پس از آن منتشر شدند، نباید یکسان فرض شود.[۱۸]
علی ضفاف الغدیر
علی ضفاف الغدیر مستدرکی بر جلد نخست الغدیر است. در این اثر، راویان حدیث غدیر از صحابه، تابعین و طبقات بعدی، با پیروی از شیوهٔ تنظیم علامه امینی معرفی شده‌اند. موضوع آن تکمیل اطلاعات مربوط به راویان و منابع حدیث غدیر است.[۱۹]
من فیض الغدیر و حاشیه بر الغدیر
«من فیض الغدیر» و «الحاشیة علی کتاب الغدیر» دو عنوان دیگر از تحقیقات غدیری طباطبایی‌اند که در فهرست رسمی آثار او ثبت شده‌اند. اطلاعات این دو عنوان باید از مشخصات چاپ الغدیر و علی ضفاف الغدیر جدا نگه داشته شود؛ ثبت نام اثر در فهرست کارنامه، به‌تنهایی مشخصات انتشار مستقل آن را تعیین نمی‌کند.[۲۰]
تحقیق رسالهٔ طرق حدیث من کنت مولاه
طرق حدیث من کنت مولاه فعلی مولاه نوشتهٔ شمس‌الدین ذهبی است و طباطبایی تحقیق و تعلیق آن را انجام داده است. این اثر در بخش «تصحیح و تحقیق» کارنامهٔ او قرار دارد و نباید در شمار تألیفات مستقل وی با نقش مؤلف معرفی شود. در فهرست بنیاد، چاپ‌هایی از آن با نشر دلیل در ۱۳۷۹ش و دلیل ما در ۱۳۸۱ش ثبت شده است.[۲۱]
جدول آثار غدیری
| ردیف | عنوان اثر | نوع اثر و اطلاعات نشرِ ثبت‌شده |
|---|---|---|
| ۱ | الغدیر فی التراث الاسلامی | تألیف؛ کتاب‌شناسی غدیر. دارالمؤرخ العربی، بیروت، ۱۴۱۴ق / ۱۹۹۳م؛ الهادی، قم، ۱۳۷۴ش. |
| ۲ | علی ضفاف الغدیر | تألیف؛ مستدرک جلد نخست الغدیر. سال و ناشرِ چاپ مستقل در فهرست مورد استفاده مشخص نشده است. |
| ۳ | من فیض الغدیر | پژوهش غدیری؛ سال و ناشرِ چاپ مستقل در فهرست مورد استفاده مشخص نشده است. |
| ۴ | الحاشیة علی کتاب الغدیر | حاشیه و تعلیق بر الغدیر؛ مشخصات انتشار مستقل در فهرست مورد استفاده نیامده است. |
| ۵ | طرق حدیث من کنت مولاه فعلی مولاه | اثر ذهبی، با تحقیق طباطبایی؛ دلیل، قم، ۱۳۷۹ش، ۱۵۹ صفحه؛ دلیل ما، قم، ۱۳۸۱ش. |
اطلاعات این جدول بر اساس فهرست آثار و فهرست کتابخانهٔ بنیاد تنظیم شده است. نبود مشخصات نشر در جدول، به معنای اثبات چاپ‌نشدن اثر نیست.[۲۲]
دیگر آثار
کارنامهٔ طباطبایی افزون بر آثار غدیری، شامل کتاب‌شناسی‌ها، تحقیقات رجالی، فهرست نسخه‌های خطی، یادداشت‌های سفر و تصحیح متون است. شماره‌گذاری جدول‌های زیر، ادامهٔ جدول آثار غدیری و برای تنظیم این مقاله است. همهٔ عنوان‌ها را نباید کتاب چاپ‌شده دانست؛ برخی به‌صورت مقاله، بخشی از مجموعه، دست‌نوشته یا تحقیق منتشرشده پس از درگذشت او شناخته می‌شوند.
تألیفات، کتاب‌شناسی‌ها و فهرست‌ها
| ردیف | عنوان | معرفی و اطلاعات نشرِ ثبت‌شده |
|---|---|---|
| ۶ | مستدرک الذریعة | تکمیل اطلاعات کتاب‌شناختی الذریعة؛ آغاز کار آن در سال‌شمار بنیاد، ۱۳۹۹ق ثبت شده است. |
| ۷ | أضواء علی الذریعة | از تحقیقات او دربارهٔ الذریعة؛ مشخصات نشر مستقل در فهرست مورد استفاده نیامده است. |
| ۸ | تهذیب الذریعة | از آثار مرتبط با بازنگری و تنظیم اطلاعات الذریعة؛ مشخصات نشر مستقل در فهرست مورد استفاده نیامده است. |
| ۹ | تعلیقات علی طبقات أعلام الشیعة | تعلیقات بر اثر آقابزرگ تهرانی؛ سال‌شمار بنیاد، انتشار تعلیقات مربوط به قرن‌های سیزدهم و چهاردهم را در ۱۴۰۳ق ثبت کرده است. |
| ۱۰ | معجم أعلام الشیعة | تراجم و معرفی عالمان شیعه؛ مؤسسهٔ آل‌البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، قم، ۱۳۷۵ش، ۵۲۸ صفحه. |
| ۱۱ | أهل البیت علیهم السلام فی المکتبة العربیة | کتاب‌شناسی آثار چاپی و خطی مؤلفان اهل‌سنت دربارهٔ اهل‌بیت علیهم السلام؛ مؤسسهٔ آل‌البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، قم، ۱۳۷۵ش، ۷۲۸ صفحه. |
| ۱۲ | فهرس مخطوطات مکتبة أمیر المؤمنین علیه السلام العامة فی النجف الأشرف | فهرست نسخه‌های خطی کتابخانهٔ امیرالمؤمنین علیه السلام در نجف. |
| ۱۳ | نتائج الأسفار | مجموعهٔ یادداشت‌ها و یافته‌های پژوهشی سفرها. |
| ۱۴ | نصوص ومقتطفات من نفائس المخطوطات | گردآوری متن‌ها و گزیده‌هایی از نسخه‌های خطی. |
| ۱۵ | فهرست نسخ خطی حدیث در کتابخانهٔ آستان قدس رضوی | فهرست‌نگاری نسخه‌های حدیثی. |
| ۱۶ | فهرست نسخ خطی فقه در کتابخانهٔ آستان قدس رضوی | فهرست‌نگاری نسخه‌های فقهی. |
| ۱۷ | مختارات من مخطوطات ترکیا | معرفی نسخه‌های منتخب کتابخانه‌های ترکیه؛ بنیاد محقق طباطبایی، ۱۳۹۶ش، با آماده‌سازی سید محمدحسین حکیم. |
| ۱۸ | الشیخ المفید وعطاؤه الفکری الخالد | پژوهشی دربارهٔ میراث علمی شیخ مفید؛ منتشرشده در تراثنا، شماره‌های ۳۰ و ۳۱، ۱۴۱۳ق و مجموعهٔ کنگرهٔ شیخ مفید. |
| ۱۹ | فهرس المنتخب من مخطوطات تبریز | معرفی نسخه‌های منتخب کتابخانه‌های تبریز. |
| ۲۰ | فهرس المنتقی فی مخطوطات الحجاز | معرفی نسخه‌های منتخب کتابخانه‌های حجاز. |
| ۲۱ | فوائد الأسفار | مجموعهٔ یادداشت‌ها و فهرست‌های فراهم‌آمده در سفرهای علمی. |
| ۲۲ | نهج البلاغة عبر القرون | پژوهش دربارهٔ پیشینهٔ گردآوری سخنان امیرالمؤمنین علیه السلام، نسخه‌ها، ترجمه‌ها و شرح‌های نهج‌البلاغه. |
| ۲۳ | قید الأوابد وجمع الشوارد | مجموعهٔ یادداشت‌ها و یافته‌های پراکندهٔ پژوهشی. |
| ۲۴ | مخطوطات اللغة العربیة فی مکتبات إیران | منتشرشده در جلد دوم المحقق الطباطبائی فی ذکراه السنویة الأولی، مؤسسهٔ آل‌البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، ۱۳۷۵ش. |
| ۲۵ | مذکرات المتحف البریطانی | یادداشت‌های مربوط به بررسی منابع موزهٔ بریتانیا. |
| ۲۶ | مکتبة العلامة الحلی | کتاب‌شناسی آثار علامه حلی؛ مؤسسهٔ آل‌البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، قم، ۱۳۷۴ش، ۲۶۴ صفحه. |
| ۲۷ | ملحق سند حدیث الثقلین | پژوهش تکمیلی دربارهٔ سند حدیث ثقلین؛ منتشرشده در جلد دوم نفحات الأزهار. |
| ۲۸ | المهدی علیه السلام فی السنة النبویة | پژوهش حدیثی دربارهٔ امام مهدی علیه السلام در منابع روایی. |
| ۲۹ | قبسات من فضائل أمیرالمؤمنین علیه السلام | دلیل، قم، ۱۳۷۹ش، ۹۲ صفحه؛ چاپ دیگری با نشر دلیل ما، قم، ۱۳۸۱ش. |
| ۳۰ | إنباء السماء بأنباء کربلاء | استدراک و تکمیل مباحث کتاب سیرتنا وسنتنا، اثر علامه امینی. |
| ۳۱ | الحسین والسنة | مدرسهٔ چهل‌ستون، تهران، ۱۳۵۵ش، ۱۴۹ صفحه. |
| ۳۲ | حیاة السید محمدکاظم الطباطبائی الیزدی | زندگی‌نامهٔ سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، صاحب عروة الوثقی. |
| ۳۳ | حیاة الشیخ یوسف البحرانی | زندگی‌نامهٔ شیخ یوسف بحرانی؛ نخست در مقدمهٔ الحدائق الناضرة، نجف، ۱۳۷۷ق، و سپس به‌صورت مستقل منتشر شد. |
عنوان‌ها و مشخصات این جدول بر اساس فهرست آثار، سال‌شمار زندگی و فهرست کتابخانهٔ بنیاد محقق طباطبایی تنظیم شده‌اند. در مواردی که مشخصات چاپ مستقل در این منابع روشن نیست، سال و ناشر افزوده نشده است.[۲۳]
تحقیق و تصحیح متون
در جدول زیر، طباطبایی محقق یا مصحح اثر است؛ نام مؤلف اصلی، در صورت تصریح منبع، جداگانه آمده است. رسالهٔ طرق حدیث من کنت مولاه فعلی مولاه در جدول آثار غدیری معرفی شده و در اینجا تکرار نشده است.
| ردیف | عنوان و مؤلف اصلی | اطلاعات انتشار یا نوع فعالیت |
|---|---|---|
| ۳۴ | مقتل أمیرالمؤمنین علیه السلام؛ ابن ابی‌الدنیا | تحقیق؛ تراثنا، شمارهٔ ۱۲، ۱۴۰۸ق، صفحات ۷۹–۱۳۳. |
| ۳۵ | الأربعون المنتقی من مناقب المرتضی؛ ابوالخیر احمد بن اسماعیل طالقانی قزوینی | تحقیق؛ تراثنا، شمارهٔ ۱، ۱۴۰۵ق. |
| ۳۶ | ترجمة أمیرالمؤمنین علیه السلام من تاریخ مدینة دمشق؛ ابن عساکر | تحقیق بخش مربوط به امیرالمؤمنین علیه السلام؛ مشخصات نشر مستقل در فهرست مورد استفاده نیامده است. |
| ۳۷ | فضائل أمیرالمؤمنین علی بن أبی طالب علیه السلام؛ احمد بن حنبل | تحقیق؛ بنیاد محقق طباطبایی، قم، ۱۳۹۱ش، ۴۸۰ صفحه. |
| ۳۸ | ترجمة الإمام الحسن علیه السلام من کتاب الطبقات الکبیر؛ ابن سعد | تحقیق؛ مؤسسهٔ آل‌البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، ۱۴۱۶ق، ۱۲۶ صفحه. |
| ۳۹ | ترجمة الإمام الحسین علیه السلام من کتاب الطبقات الکبیر؛ ابن سعد | تحقیق؛ مؤسسهٔ آل‌البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، قم، ۱۴۱۵ق؛ چاپ بیروت، ۱۴۱۶ق، ۱۲۱ صفحه. |
| ۴۰ | ترجمة الإمام الحسین علیه السلام من کتاب بغیة الطلب فی تاریخ حلب؛ ابن عدیم | تحقیق؛ دلیل ما، قم، ۱۳۸۱ش، ۲۵۴ صفحه. |
| ۴۱ | فهرس کتب الشیعة وأصولهم؛ شیخ طوسی | تحقیق؛ مکتبة المحقق الطباطبائی، قم، ۱۴۲۰ق، ۶۷۶ صفحه. |
| ۴۲ | عقد الدرر فی أخبار المهدی المنتظر؛ یوسف بن یحیی سلمی | تحقیق؛ مشخصات انتشار در فهرست مورد استفاده نیامده است. |
| ۴۳ | العقود الاثنا عشر فی رثاء سادات البشر؛ سید مهدی بحرالعلوم | تحقیق؛ تراثنا، شمارهٔ ۱۰، ۱۴۰۸ق. |
| ۴۴ | فرائد السمطین فی فضائل المرتضی والبتول والسبطین؛ ابراهیم بن محمد حموئی | تحقیق و مقابله؛ مشخصات انتشار این تحقیق در فهرست مورد استفاده نیامده است. |
| ۴۵ | فهرست أسماء علماء الشیعة ومصنفیهم؛ منتجب‌الدین رازی | تحقیق؛ منشورات المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، قم، ۱۴۰۴ق، ۲۴۶ صفحه. |
| ۴۶ | مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول؛ محمد بن طلحه | تحقیق؛ مؤسسة البلاغ، بیروت، ۱۹۹۹م، ۳۲۵ صفحه. |
| ۴۷ | مکتبة العلامة الکراجکی؛ یکی از معاصران کراجکی | تحقیق؛ تراثنا، شماره‌های ۴۳ و ۴۴، ۱۴۱۶ق. |
مشخصات این جدول از بخش «تصحیح و تحقیق» فهرست آثار بنیاد گرفته شده است. عنوان «مکتبة العلامة الکراجکی» در آن فهرست، متنی از یکی از معاصران کراجکی معرفی شده که طباطبایی آن را تحقیق کرده است.[۲۴]
مقالات و تحقیقات کوتاه‌تر
افزون بر عنوان‌های پیش‌گفته، فهرست بنیاد مقالات و تحقیقات دیگری را نیز ثبت کرده است، از جمله:
- «ابن طلحه»، در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی؛
- «ابوالخیر طالقانی»، در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی؛
- «شخصیت علمی و مشایخ شیخ طوسی»، در میراث اسلامی ایران؛
- «موقف الشیعة من هجمات الخصوم وخلاصة عن کتاب عبقات الأنوار»، در تراثنا؛
- «ما ینبغی نشره من التراث»، در تراثنا؛
- «المدونات التاریخیة لواقعة الطف»؛
- تحقیقات مربوط به نسخه‌ها، چاپ‌ها، ترجمه‌ها و شرح‌های نهج‌البلاغه؛
- فهرست نسخه‌های خطی کتابخانهٔ ثقةالاسلام در تبریز؛
- فهرست نسخه‌های خطی کتابخانهٔ مزار عبدالقادر گیلانی در بغداد؛
- معرفی نسخه‌های کتابخانهٔ علامه طباطبایی در شیراز.[۲۵]
برخی از نوشته‌ها، مانند الغدیر فی التراث الاسلامی و أهل البیت فی المکتبة العربیة، ابتدا به‌صورت مقاله یا سلسله‌مقاله منتشر شدند و سپس صورت کتاب یافتند؛ بنابراین عنوان مقاله و کتاب را نباید بدون بررسی، دو اثر مستقل به شمار آورد.
استنساخ‌ها و یادداشت‌های پژوهشی
طباطبایی نسخه‌هایی از متون را برای استفادهٔ پژوهشی استنساخ و مقابله کرد. در فهرست بنیاد، آثاری از شیخ طوسی، شیخ صدوق، علامه حلی، زمخشری، سیوطی و دیگر مؤلفان در این بخش ثبت شده است. استنساخ برخی رساله‌های شیخ طوسی، رسالة فی إعجاز سورة الکوثر، اللیل والنهار و متون مرتبط با مناقب اهل‌بیت علیهم السلام از این فعالیت‌هاست.[۲۶]
در مواردی که متن با استفاده از نسخهٔ فراهم‌شده به دست او و با تحقیق شخص دیگری منتشر شده، نقش او تهیه یا استنساخ نسخه است. این نقش باید از تألیف و تصحیح نهایی اثر تفکیک شود.
کتابخانه و میراث علمی
کتابخانهٔ محقق طباطبایی
کتابخانهٔ شخصی او شامل منابع چاپی، نسخه‌های خطی، تصاویر نسخه‌ها و میکروفیلم‌ها بود. بسیاری از کتاب‌های این مجموعه، حاشیه‌ها و یادداشت‌های پژوهشی او را دربرداشتند. پس از درگذشت وی، کتابخانه‌ای تخصصی با نام «کتابخانهٔ محقق طباطبایی» برای استفادهٔ پژوهشگران شکل گرفت و فعالیت رسمی آن از ۱۳۷۵ش آغاز شد.[۲۷]
بنیاد محقق طباطبایی
بنیاد محقق طباطبایی در ۱۳۹۰ش در قم تأسیس شد. بر اساس معرفی رسمی بنیاد، حفظ دست‌نوشته‌ها و یادداشت‌های او، آماده‌سازی تحقیقات منتشرنشده، انتشار آثار و احیای متون مرتبط با میراث شیعه از زمینه‌های فعالیت این نهاد است. تأسیس بنیاد در ۱۳۹۰ش با آغاز فعالیت کتابخانه در ۱۳۷۵ش دو رویداد جداگانه است.[۲۸]
یادنامه و منابع شناخت زندگی او
زندگی‌نامهٔ خودنوشت طباطبایی در الغدیر فی التراث الاسلامی و مجموعهٔ سه‌جلدی «المحقق الطباطبائی فی ذکراه السنویة الأولی» از منابع شناخت زندگی و فعالیت‌های او هستند. سال‌شمار منتشرشده در وبگاه بنیاد با استفاده از این منابع تنظیم شده است و رویدادهای زندگی، مکاتبات، سفرها و بخشی از تاریخ انتشار آثار او را دربر می‌گیرد.[۲۹]
جستارهای وابسته
- علامه امینی
- الغدیر
- الغدیر فی التراث الاسلامی
- علی ضفاف الغدیر
- طرق حدیث من کنت مولاه فعلی مولاه
- غدیر در آینهٔ کتاب
- حدیث غدیر
پانویس
- ↑ معرفی محقق طباطبایی، بخش معرفی.
- ↑ فهرست آثار محقق طباطبایی، بخش‌های تألیف و تصحیح و تحقیق.
- ↑ سید عبدالعزیز طباطبایی یزدی، بخش‌های ولادت و خاندان.
- ↑ سال‌شمار زندگی محقق طباطبایی، رویداد تولد؛ سید عبدالعزیز طباطبایی یزدی، بخش ولادت.
- ↑ سید عبدالعزیز طباطبایی یزدی، بخش ولادت.
- ↑ معرفی محقق طباطبایی، بخش استادان؛ سال‌شمار زندگی محقق طباطبایی، رویدادهای مربوط به استادان.
- ↑ سال‌شمار زندگی محقق طباطبایی، رویداد ذی‌حجهٔ ۱۳۹۶ق؛ معرفی محقق طباطبایی، بخش معرفی.
- ↑ سال‌شمار زندگی محقق طباطبایی، رویداد ۷ رمضان ۱۴۱۶ق؛ معرفی محقق طباطبایی، اطلاعات وفات و محل دفن.
- ↑ فهرست آثار محقق طباطبایی، بخش تألیف.
- ↑ سال‌شمار زندگی محقق طباطبایی، رویدادهای ۱۳۸۳، ۱۳۸۶ و ۱۳۸۷ق.
- ↑ سال‌شمار زندگی محقق طباطبایی، رویدادهای استنساخ الذریعة و آغاز مستدرک الذریعة؛ فهرست آثار محقق طباطبایی، بخش تألیف.
- ↑ معرفی محقق طباطبایی، بخش معرفی؛ فهرست آثار محقق طباطبایی، بخش تألیف.
- ↑ فهرست آثار محقق طباطبایی، بخش‌های تألیف، تصحیح و تحقیق و استنساخ‌ها.
- ↑ معرفی محقق طباطبایی، بخش شاگردان؛ دربارهٔ بنیاد محقق طباطبایی، بخش کتابخانه.
- ↑ فهرست آثار محقق طباطبایی، بخش‌های تألیف و تصحیح و تحقیق.
- ↑ سال‌شمار زندگی محقق طباطبایی، رویدادهای ۱۴۱۰ق.
- ↑ فهرست آثار محقق طباطبایی، مدخل الغدیر فی التراث الإسلامی؛ الغدیر فی التراث الاسلامی، بخش مشخصات چاپ.
- ↑ الغدیر فی التراث الاسلامی، بخش آثار مرتبط.
- ↑ فهرست آثار محقق طباطبایی، مدخل علی ضفاف الغدیر؛ علی ضفاف الغدیر، بخش آثار مرتبط.
- ↑ فهرست آثار محقق طباطبایی، مدخل‌های من فیض الغدیر و الحاشیة علی کتاب الغدیر.
- ↑ فهرست آثار محقق طباطبایی، بخش تصحیح و تحقیق، مدخل طرق حدیث من کنت مولاه فعلی مولاه.
- ↑ فهرست آثار محقق طباطبایی؛ الغدیر فی التراث الاسلامی.
- ↑ فهرست آثار محقق طباطبایی، بخش تألیف؛ سال‌شمار زندگی محقق طباطبایی؛ آثار محقق طباطبایی در فهرست کتابخانهٔ بنیاد.
- ↑ فهرست آثار محقق طباطبایی، بخش تصحیح و تحقیق.
- ↑ فهرست آثار محقق طباطبایی، بخش مقالات.
- ↑ فهرست آثار محقق طباطبایی، بخش استنساخ‌ها.
- ↑ دربارهٔ بنیاد محقق طباطبایی، بخش کتابخانه.
- ↑ دربارهٔ بنیاد محقق طباطبایی، بخش‌های معرفی بنیاد، کتابخانه و احیای آثار.
- ↑ سال‌شمار زندگی محقق طباطبایی، مقدمه و معرفی منابع.
منابع
- طباطبایی یزدی، سید عبدالعزیز، الغدیر فی التراث الاسلامی، بیروت: دارالمؤرخ العربی، ۱۴۱۴ق / ۱۹۹۳م؛ چاپ قم: الهادی، ۱۳۷۴ش. مشخصات کتاب در فهرست بنیاد محقق طباطبایی.
- بنیاد محقق طباطبایی، «فهرست آثار محقق طباطبایی»، شامل تألیفات، تصحیح‌ها، استنساخ‌ها، مقالات و یادداشت‌های پژوهشی.
- طالعی، عبدالحسین، «سال‌شمار زندگی محقق طباطبایی»، بازنشر در وبگاه بنیاد محقق طباطبایی؛ با ارجاع به زندگی‌نامهٔ خودنوشت و مجموعهٔ یادنامه.
- بنیاد محقق طباطبایی، «محقق طباطبایی»، معرفی شخصیت، آثار، استادان و شاگردان.
- بنیاد محقق طباطبایی، «علی ضفاف الغدیر»، اطلاعات کتاب‌شناختی و ارتباط آن با جلد نخست الغدیر.
- بنیاد محقق طباطبایی، «دربارهٔ بنیاد محقق طباطبایی»، معرفی کتابخانه، بخش احیای آثار و تاریخ تأسیس بنیاد.
- پایگاه الشیعه، «سید عبدالعزیز طباطبایی یزدی»، زندگی‌نامه و معرفی فعالیت‌های علمی.
- المحقق الطباطبائی فی ذکراه السنویة الأولی، قم: مؤسسهٔ آل‌البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، ۱۴۱۷ق، سه جلد؛ از منابع مورد استفاده در سال‌شمار بنیاد.