شرح و تفسير خطبه پيامبر اكرم در غدير خم (كتاب)
«شرح و تفسیر خطبه پیامبر اکرم در غدیر خم» اثر سید محمدتقی نقوی، با مقدمه، ویرایش، تنظیم و پاورقی مهدی جعفری، کتابی تفصیلی درباره خطبه غدیر است. کتاب متن خطبه، ترجمه فارسی، شرح عبارت‌ها و مباحث مرتبط با اسناد غدیر، فضائل امیرالمؤمنین علیه‌السلام، امامت و امام مهدی علیه‌السلام را در ۷۴ قطعه بررسی می‌کند.
معرفی کتاب
این کتاب از آثار تفصیلی فارسی در زمینه شرح خطبه غدیر است. نویسنده پس از ارائه مقدمه‌ای درباره واقعه غدیر خم و اسناد حدیث غدیر، خطبه را به قطعه‌های متعدد تقسیم کرده و هر قطعه را همراه با توضیح و مطالب مرتبط بررسی می‌کند.
ساختار کتاب به‌گونه‌ای است که خواننده، در کنار متن و ترجمه خطبه، با مباحث کلامی، تاریخی و روایی مرتبط با غدیر نیز آشنا می‌شود. خاتمه کتاب به پیامدهای غدیر و برخی رخدادهای پس از آن اختصاص دارد.
نویسنده و ویراستار
سید محمدتقی نقوی، نویسنده و پژوهشگر حوزه معارف اسلامی و غدیر است. او در این اثر، خطبه غدیر را با رویکردی شرحی و تحلیلی بررسی کرده است.
مهدی جعفری مقدمه، ویرایش، تنظیم و پاورقی‌های کتاب را بر عهده داشته است.
محتوای کتاب
پیشگفتار و زمینه‌های غدیر
در آغاز کتاب، واقعه غدیر خم، زمینه تاریخی صدور خطبه و جایگاه این رخداد در تاریخ اسلام بررسی می‌شود.
اسناد حدیث غدیر
بخشی از کتاب به اسناد حدیث غدیر و راویان آن از میان صحابه، عالمان و دانشمندان اختصاص دارد. این بخش برای نشان‌دادن پشتوانه روایی و تاریخی خطبه تنظیم شده است.
توحید و مباحث اعتقادی
خطبه با حمد و ثنای الهی و بیان معارف توحیدی آغاز می‌شود. نویسنده این فرازها را شرح می‌دهد و ارتباط توحید با رسالت و ولایت را توضیح می‌دهد.
واقعه غدیر خم
گزارش تاریخی واقعه غدیر، اجتماع مسلمانان، ایراد خطبه و اعلان ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام در این بخش بررسی می‌شود.
فضائل امیرالمؤمنین علیه‌السلام
کتاب به مناقب و امتیازات امیرالمؤمنین علیه‌السلام، جایگاه ایشان در میان مسلمانان و دلایل فضیلت و اولویت آن حضرت می‌پردازد.
پیامبر، قرآن و حدیث ثقلین
در این بخش، جایگاه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم، رابطه قرآن و اهل‌بیت علیهم‌السلام و حدیث ثقلین در ارتباط با پیام غدیر تبیین می‌شود.
جنگ‌های امیرالمؤمنین علیه‌السلام
بخش‌هایی از کتاب به جنگ جمل، صفین و نهروان اختصاص دارد و نسبت این حوادث با مسئله ولایت و امامت بررسی می‌شود.
امام و امامت
مفهوم امامت، ویژگی‌های امام و ضرورت پیروی از امام در ادامه بحث خطبه توضیح داده می‌شود.
امام مهدی علیه‌السلام
کتاب به حضرت بقیةالله و ویژگی‌های امام زمان علیه‌السلام نیز توجه دارد و ارتباط غدیر با استمرار امامت تا عصر ظهور را بررسی می‌کند.
احکام و وظایف دینی
مباحثی مانند نماز، روزه، امر به معروف و نهی از منکر و وظایف مؤمنان در چارچوب معارف خطبه مطرح شده است.
آیات مرتبط با امیرالمؤمنین علیه‌السلام
در بخشی از کتاب، پنجاه آیه مرتبط با فضائل و جایگاه امیرالمؤمنین علیه‌السلام بررسی می‌شود.
خاتمه و پیامدهای غدیر
خاتمه کتاب به داستان حارث بن نعمان، نزول آیه «سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ» و گزارشی اجمالی از حوادث پس از غدیر مانند سقیفه، رحلت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم و موضع مردم نسبت به امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌پردازد.
روش کتاب
روش کتاب ترکیبی از نقل تاریخی، گزارش روایی، ترجمه، شرح لغات، تحلیل اعتقادی و بررسی اسناد است. تقسیم خطبه به ۷۴ قطعه، امکان مطالعه تدریجی و مراجعه موضوعی به فرازهای مختلف آن را فراهم می‌کند.
مخاطبان و کاربرد کتاب
این اثر برای پژوهشگران غدیر، طلاب، مبلغان، سخنرانان، دانشجویان علوم دینی و علاقه‌مندان به مطالعه تفصیلی خطبه غدیر مناسب است. کتاب می‌تواند در جلسات شرح خطبه، کلاس‌های معارف و پژوهش‌های مرتبط با امامت و ولایت مورد استفاده قرار گیرد.
فهرست مطالب
فهرست زیر بر اساس صفحات فهرست کتاب تنظیم شده است. شماره صفحه‌ها حذف شده‌اند تا فهرست با چاپ‌های مختلف سازگار باشد.
بخش‌های مقدماتی
- فهرست گنجینه‌های کتاب
- پیشگفتار
- مقدمه
واقعه غدیر خم
- واقعه غدیر خم
اسناد حدیث غدیر
- مؤمنین؛ سلسله راویان حدیث غدیر خم
- راویان حدیث غدیر
- صحابه پیامبر خدا
- علما و دانشمندان
- متن خطبه پیامبر در غدیر خم
شرح و تفسیر خطبه پیامبر اکرم در غدیر خم
- الحمد لله الذی علا فی توحّده
- و أحاط بکلّ شیء و غلبه علی کلّ شیء
- احاطه علمی خدا به تمام اشیا
- دلایل عقلی و نقلی احاطه و غلبه خداوند
- غلبه و استیلای خداوند بر تمام اشیا
- حبیباً لا یُجار، محموداً لا یزال
- مقایسه کلمه محمود و مجید از نظر معنا
- متفضّل علی جمیع من برأه
- هدف از خلقت هستی
- قد فهم السرائر و علم الضمائر
- له الإحاطة بکل شیء و الغلبة علی کل شیء
- دلیل عقلی و نقلی بر احاطه خداوند
- دلیل عقلی و نقلی بر قدرت خداوند
- دائم قائم بالقسط
- اقامه دلیل بر بی‌مبدئی و منتهی‌بودن خداوند
- جلّ عن أن تدرکه الأبصار
- لا یلحق أحد وصفه من معانیه
- و أشهد أنّه الله الذی ملأ الدهر قدسه
- حمد و ثنای الهی و اقرار به عبودیت
- و أشهد أنّه الذی تواضع کل شیء لقدرته
- لم یکن له ضد و لا ند
- الله الواحد ربّ الماجد
- بحث پیرامون کلمه «الله» و شبهه ابن‌کمونه
- الّذی استحق من کل خلق أن یشکره
- و أومن به و بملائکته و کتبه و رسله
- فکر و اقسام آن
- إنّه قد أعلمنی أبی بما أنزل إلی
- نکاتی پیرامون ابلاغ
- معاشر الناس اعلموا أنّی قد بلّغت ما أنزل الله
- إنّ جبرئیل علیه‌السلام هبط إلیّ مراراً
- و قد أنزل الله علیّ أنّه مولاهم
- معاشر الناس؛ إنّه آخر مقام أقومه
- معاشر الناس؛ ما من علم إلا وقد أحصاه الله
- معاشر الناس؛ لا تضلّوا و لا تنفروا عنه
خصائص و فضائل امیرالمؤمنین علیه‌السلام
- علی علیه‌السلام راهنمای حق و عامل به هدایت است
- علی علیه‌السلام یاور حق و برطرف‌کننده شبهات است
- علی علیه‌السلام معدن حکمت و علم است
- علی علیه‌السلام نخستین مؤمن و فدایی رسول خدا بود
- علی علیه‌السلام یار و همراه رسول خداست
- فضیلت علی علیه‌السلام بر دیگران
- نصیب علی علیه‌السلام از جانب خداوند
جمل، صفین و نهروان
- قتل عثمان و بیعت با امیرالمؤمنین علیه‌السلام
- نقض بیعت
- لشکرکشی معاویه
- نامه‌نگاری میان امیرالمؤمنین و معاویه
- حرکت امیرالمؤمنین برای نبرد با معاویه
- وصف دو سپاه
- بستن آب از جانب سپاهیان معاویه
- بیعت و اعلان جنگ
- آغاز پیکار
- لیلة الهریر
- بر سر نیزه‌کردن قرآن‌ها
- حکمیت و سرانجام کار
- واقعه نهروان
- پیدایش خوارج
- نبرد امام با خوارج
- تفاوت انکار علی علیه‌السلام با انکار حق
امامت و مناقب امیرالمؤمنین علیه‌السلام
- اکمال دین در امامت علی علیه‌السلام
- اقرار به امامت علی و فرزندان ایشان
- فرزندان علی علیه‌السلام اولیای خدا هستند
- امتیازات اختصاصی امیرالمؤمنین علیه‌السلام
- فضائل علی علیه‌السلام در قرآن
- فضائل علی علیه‌السلام در روایت
- روایت‌های عام و خاص درباره فضائل
- علی علیه‌السلام علم پیامبر است
- علی علیه‌السلام وصی و برادر پیامبر است
- علی علیه‌السلام مولا و ولی مؤمنان است
امام مهدی علیه‌السلام و غیبت
- خصائص المهدی عجل‌الله‌تعالی‌فرجه
- خاتم الائمه
- امام مهدی علیه‌السلام پس از دوران غیبت ظهور خواهد کرد
- مؤمنان در عصر غیبت چه وظیفه‌ای دارند؟
- عصمت امام و معنای آن
- مهدی علیه‌السلام امام آخرین است
احکام، هدایت و وظایف مؤمنان
- نماز و روزه
- حج و احکام آن
- امر به معروف و نهی از منکر
- حلال و حرام الهی
- صراط مستقیم
- شرح مفاهیم هدایت و رستگاری
- عمل به احکام و بازگشت به سوی خداوند
پنجاه آیه درباره امیرالمؤمنین علیه‌السلام
- آیات ولایت
- آیات امامت
- آیات فضائل امیرالمؤمنین علیه‌السلام
پیام‌های پایانی خطبه
- پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم از آینده امت خبر می‌دهد
- بشارت‌های پیامبر پس از اسلام
- امامت و هدایت پس از پیامبر
- ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام
- قرآن و عترت
- لزوم پیروی از امام
خاتمه
- داستان حارث بن نعمان
- اجمالی از وقایع پس از غدیر
- داستان عقبه
- ماجرای خانه ام‌سلمه
- صحیفه ملعونه
- رحلت خاتم‌المرسلین
- سقیفه بنی‌ساعده
- چرا علی علیه‌السلام سکوت کرد؟
- چرا علی علیه‌السلام قیام نکرد؟
- چرا مردم علی علیه‌السلام را تنها گذاشتند؟
کتاب‌های مرتبط
منابع
- شرح و تفسیر خطبه پیامبر اکرم در غدیر خم، سید محمدتقی نقوی، مقدمه، ویرایش، تنظیم و پاورقی مهدی جعفری، تهران، مؤسسه فرهنگی انتشاراتی منیر و مؤسسه تحقیقاتی فرهنگی جلیل، چاپ اول، ۱۳۷۴ش/۱۴۱۵ق، ۵۱۲ صفحه، قطع وزیری.
- معرفی کتاب در کتاب‌شناسی غدیر.