بایسته‌ها در مقام بیان خطبۀ غدير خم (کتاب)
بایسته‌ها در مقام بیان خطبهٔ غدیر خم نوشتهٔ علی انصاری بویراحمدی، کتابی فارسی دربارهٔ مبانی اعتقادی و نکات لازم برای فهم و تبیین خطبهٔ غدیر است. نویسنده با رویکرد امامیه، واژه‌شناسی ولایت، ضرورت امامت، زمینه‌های واقعهٔ غدیر و اسناد و دلالت حدیث غدیر را بررسی می‌کند. محور اثر، معرفی مجموعه‌ای از مباحث است که به نظر نویسنده، بیان غدیر باید با توجه به آن‌ها صورت گیرد و به نقل یک جمله از حدیث غدیر محدود نماند.[۱]
معرفی کتاب
این کتاب، مباحث کلامی امامت را با بررسی تاریخی و حدیثی غدیر پیوند می‌دهد. ترتیب مطالب از شناخت مفاهیم و مبانی ولایت آغاز می‌شود، به زمینه‌ها و چگونگی برگزاری غدیر می‌رسد و سپس اسناد، دلالت‌ها و جایگاه اعتقادی آن را بررسی می‌کند.
در بخش‌های پایانی، ضرورت امام‌شناسی و دلایل عقلی و نقلی وجود امام مطرح می‌شود. متن خطبهٔ غدیر همراه با ترجمهٔ فارسی و مطالبی دربارهٔ بیعت و رویدادهای پس از خطبه نیز در کتاب آمده است.
معرفی منتشرشده در طاقچه نیز بر بررسی ابعاد قرآنی، حدیثی، فقهی، کلامی، تاریخی، زمانی و مکانی غدیر در این اثر تأکید دارد.[۲]
نویسنده
علی انصاری بویراحمدی، با نام علی انصاری‌نیا، پژوهشگر، نویسنده و مدرس حوزهٔ علمیهٔ قم و مؤسس مجمع جهانی شیعه‌شناسی بود. او در خرداد ۱۳۴۶ در روستای ده‌شیخِ شهرستان بویراحمد متولد شد و در ۱۱ تیر ۱۳۹۴ درگذشت.[۳]
بر اساس زندگی‌نامهٔ منتشرشده در پایگاه مجمع، او پس از تحصیلات متوسطه در رشتهٔ تجربی وارد حوزهٔ علمیهٔ قم شد و دوره‌های مقدمات، سطح و خارج فقه و اصول را گذراند. در همین زندگی‌نامه، از فاضل لنکرانی، مکارم شیرازی، وحید خراسانی، جعفر سبحانی و حسن‌زاده آملی در شمار استادان او یاد شده است. فعالیت‌های پژوهشی و آموزشی او بیشتر به شیعه‌شناسی، امامت و پاسخ به شبهات اعتقادی اختصاص داشت.[۴]
آثار نویسنده
| بایسته‌ها در مقام بیان خطبهٔ غدیر | غلو از دیدگاه تشیع |
| شیعیان عربستان | شیعیان بحرین |
محتوای کتاب
مبانی شناخت امامت و ولایت
در مقدمه، راه‌های شناخت معارف دینی به سه دسته تقسیم می‌شوند: معارفی که با عقل و فطرت شناخته می‌شوند، معارفی که شناخت آن‌ها به نقل وابسته است و مباحثی که از هر دو راه بررسی می‌شوند. نویسنده، امامت و ولایت را در دستهٔ سوم قرار می‌دهد.
در ادامه، شناخت معنای «ولی»، «مولی» و «ولایت»، فلسفهٔ وجودی امامت و تقسیمات ولایت به‌عنوان پیش‌نیازهای فهم خطبه مطرح می‌شوند. نویسنده بر روشن شدن مبانی امامت پیش از ورود به استدلال‌های مربوط به غدیر تأکید دارد.[۵]
زمینه‌ها و چگونگی برگزاری غدیر
بخشی از کتاب به جایگاه امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام، سابقهٔ تعیین وصی در میان پیامبران، موقعیت زمانی و مکانی غدیر و چگونگی برگزاری مراسم اختصاص دارد. مراسم عمامه‌گذاری، محورهای خطبه و معرفی مصادیق امامت نیز در همین پیوستار مطرح می‌شوند.
اسناد و دلالت حدیث غدیر
نویسنده، راویان و منابع حدیث غدیر را معرفی می‌کند و به دلالت واژهٔ ولایت بر امامت و خلافت می‌پردازد. کتاب‌شناسی غدیر، حضور حدیث در منابع اهل‌سنت و بحث شهرت و تواتر آن، از دیگر موضوعات این بخش هستند.
امام‌شناسی و ضرورت وجود امام
در بخش‌های مربوط به امام‌شناسی، نویسنده ضرورت شناخت امام و پیامدهای غفلت از آن را بررسی می‌کند. سپس دیدگاه‌های اشاعره، معتزله و امامیه دربارهٔ ضرورت امامت مطرح می‌شوند.
از استدلال‌های مورد بحث می‌توان به قاعدهٔ لطف، حفظ دین، نیاز شریعت به مفسر و ضرورت ضمانت اجرایی برای قانون الهی اشاره کرد. نویسنده همچنین بر نقش آموزش و پژوهش در گسترش امام‌شناسی تأکید می‌کند.[۶]
متن خطبه و رویدادهای پس از آن
بخش پایانی به متن خطبهٔ پیامبر در غدیر و ترجمهٔ آن اختصاص دارد. تبریک و تهنیت، بیعت رسمی، گزارش حضور جبرئیل، اشعار حسان بن ثابت و روایت عذاب مخالف ولایت، از مطالب همراه این بخش هستند. این گزارش‌ها در چارچوب استنادها و دیدگاه تاریخی و اعتقادی نویسنده نقل شده‌اند.[۷]
فهرست مطالب
- واژه‌شناسی ولی و ولایت
- بیان فلسفهٔ وجودی ولایت و امامت
- بیان عظمت ولایت و تقسیمات آن
- بیان عظمت و شأنیت امام علی علیه‌السلام برای ولایت و خلافت
- خطرات و تهدیدات نصب ولایت علی علیه‌السلام
- سابقهٔ نصب ولی و وصی توسط دیگر انبیای الهی
- مصادیق واقعی ولایت و امامت
- اهمیت مکانی غدیر خم
- اهمیت زمانی غدیر
- چگونگی برگزاری مراسم نصب ولایت علی علیه‌السلام
- برگزاری مراسم زیبای تاج ولایت؛ عمامه‌گذاری
- بیان نکات مهم و محورهای اساسی خطبهٔ غدیر خم
- بررسی اسناد حدیث ولایت در خطبهٔ غدیر خم
- راویان حدیث غدیر خم
- منابع اسناد حدیث غدیر خم
- دلالت ولی و ولایت بر امامت و خلافت علی علیه‌السلام
- کتاب‌شناسی غدیر خم
- غدیر در منابع اهل‌سنت
- بیان ارزش فوق‌العادهٔ عید غدیر
- بیان ضرورت و اهمیت امام‌شناسی در جامعهٔ اسلامی
- مسلمانان در امام‌شناسی به سه طریق ره پیموده‌اند
- مصائب غفلت از امام‌شناسی
- باز هم سخن از اهمیت و عظمت موضوع امام‌شناسی
- رسالت عالمان امام‌شناس
- ادلهٔ ضرورت وجود امام
- ادلهٔ اشاعره در مورد وجوب امامت
- اجماع اصحاب
- مقدمهٔ واجب مطلق، واجب است
- ضرورت دفع ضرر از نفس
- استناد به آیات قرآن و احادیث نبوی
- ادلهٔ ضرورت وجود امام، بخش دوم
- دیدگاه معتزله در مورد وجوب امامت
- دلیل معتزله در مورد وجوب امامت
- ضرورت وجود امام، بخش سوم
- ادلهٔ اشاعره در مورد وجوب امامت
- دلایل عقلی ضرورت وجود امام
- تفاوت لغوی و اصطلاحی کلمهٔ امام
- ضرورت وجود امام از دیدگاه تشیع
- برخی دلایل عقلی ضرورت وجود امام
- وحدت در فلسفهٔ وجودی امامت و نبوت
- مناظرهٔ هشام بن حکم
- وجود امامت، حافظ دیانت
- برهان لطف
- ندای عقل و فطرت بر ضرورت وجود امامت
- برخی دیگر از دلایل عقلی ضرورت وجود امامت
- برهان لزوم ضمانت اجرایی در قانون الهی
- حاکمیت، منصب مخصوص امامت و ولایت
- وجود امامت، اتمام حجت الهی
- امامت، مکمل و جایگزین خاتمیت
- امامت، مفسر شریعت؛ نیاز شرع به مفسر
- وحدت در فلسفهٔ وجودی امامت و نبوت
- بیان اثبات شهرت و تواتر حدیث غدیر
- نصب ولایت امیرالمؤمنین، شأن نزول آیهٔ بلاغ
- برخی عالمان و مفسران منصف اهل‌تسنن
- نکته‌ها
- موضوع آیهٔ مباهله
- بیان متن کامل خطبهٔ پیامبر اسلام محمد مصطفی صلی‌الله‌علیه‌وآله در غدیر خم
- تبریک و تهنیت‌گویی
- بیان مراسم ویژهٔ بیعت رسمی
- حضور جبرئیل در غدیر خم
- اشعار فی‌البداهه و آنی حسان بن ثابت در مراسم غدیر
- عذاب فوری مخالف امامت امیرالمؤمنین علیه‌السلام در غدیر خم
- فهرست منابع
مخاطبان و کاربرد کتاب
این اثر برای مبلغان، مدرسان، سخنرانان مذهبی و علاقه‌مندان به مباحث امامت و غدیر قابل استفاده است. ساختار موضوعی کتاب، امکان مراجعه به مباحثی مانند واژه‌شناسی ولایت، اسناد حدیث غدیر، دلایل ضرورت امامت و متن خطبه را فراهم می‌کند.
جایگاه کتاب در موضوع غدیر
ویژگی محوری اثر، توجه به پیش‌نیازهای بیان و تبیین خطبهٔ غدیر است. کتاب در کنار معرفی واقعه، مباحث کلامی و حدیثی لازم برای توضیح آن را گرد می‌آورد و از این جهت با آموزش و تبلیغ معارف غدیر ارتباط دارد.
پانویس
منابع
- بایسته‌ها در مقام بیان خطبهٔ غدیر خم، علی انصاری بویراحمدی؛ معرفی موضوع و محورهای اثر، مجمع جهانی شیعه‌شناسی، متن برخط.
- بایسته‌ها در مقام بیان خطبهٔ غدیر، علی انصاری بویراحمدی؛ گزیده‌های بازنشرشده از کتاب در مجمع جهانی شیعه‌شناسی: بخش اول، بخش چهارم و بخش پنجم.
- بایسته‌ها در مقام بیان خطبهٔ غدیر، علی انصاری بویراحمدی، میراث شرق، ۱۴۰۱؛ معرفی و مشخصات نسخهٔ الکترونیکی در طاقچه، ۱۹۱ صفحه، قالب PDF، صفحهٔ کتاب.
- زندگی‌نامهٔ استاد انصاری بویراحمدی، مجمع جهانی شیعه‌شناسی؛ شامل شرح تحصیلات، استادان، فعالیت‌های علمی، آثار و تاریخ درگذشت نویسنده، متن برخط.