پرش به محتوا

انس بن مالک انصاری

از ویکی غدیر
انس بن مالک انصاری
اطلاعات فردی
نام کاملانس بن مالک بن نضر بن ضمضم
سرشناسیصحابی پیامبر اسلام، خادم رسول‌الله، راوی حدیث
تولدحدود ده سال قبل از هجرت، مدینه
وفاتحدود سال‌های ۹۰ تا ۹۳ هجری قمری
نحوه درگذشتبیماری (ابتلا به بیماری پوستی وضح و پیسی)
محل دفنبصره، عراق
خویشان سرشناسمادرش ام سلیم، برادر ناتنی عبدالله بن ابی‌طلحه
اطلاعات علمی
استادانپیامبر اکرم صلی الله علیه وآله، ابوبکر و عمر
شاگردانمحمد بن سیرین، قتاده، شعبی
تحصیلات-
مذهباهل سنت
اطلاعات فرهنگی
زمینه فعالیتخدمت به پیامبرصلی الله علیه وآله، راوی حدیث، شرکت در جنگ‌های دوران خلفا
علت شهرتخادم پیامبر صلی الله علیه وآله بودن، مورد نفرین امیرالمؤمنین علیه السلام قرار گرفتن

انس بن مالک (ابوحمزه) از صحابه پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله و از انصار خزرجی بود که در سنین کودکی به خدمت پیامبر درآمد و به مدت حدود ده سال همراه و خادم ایشان بود. وی در بیشتر غزوات از جمله حنین، فتح مکه و خیبر حضور داشت و یکی از پرکارترین راویان حدیث به‌شمار می‌رود که بیش از ۲۲۰۰ روایت از پیامبر صلی الله علیه وآله و اصحاب نقل کرده است. او به دلیل کتمان حدیث غدیر مورد نقد و نفرین امام علی علیه السلام قرار گرفته است.

جایگاه: راوی حدیث غدیر و کتمان‌کننده آن

انس بن مالک، صحابه نزدیک پیامبر صلی الله علیه و آله و خادم او، از جمله راویان حدیث غدیر برشمرده شده است.[۱] در منابع زیر، یا حدیث غدیر از انس بن مالک نقل شده یا او از راویان حدیث برشمرده شده است:


کتمان غدیر و نفرین‌شدن انس بن مالک توسط امیرالمؤمنین علیه السلام

بنابر نقلی، انس بن مالک، که از حاضران رخداد غدیر و از راویان حدیث غدیر بود، از شهادت‌دادن به آن در جریان احتجاج امیرالمؤمنین علیه السلام به حدیث غدیر در رحبه کوفه سرباز زد و حقیقت غدیر را کتمان کرد؛ به همین دلیل، امیرالمؤمنین علیه السلام او را نفرین نمود و به بیماری بَرَص (پیسی) مبتلا شد.[۱۷] ابن ابی‌الحدید معتزلی این رخداد را در فصلی با عنوان منحرفان از امیرالمؤمنین علیه السلام آورده که به‌دلیل دلبستگی به دنیا، حق امیرالمؤمنین علیه السلام را نادیده گرفتند و به دشمنان او کمک کردند. او از جمله این افراد از انس بن مالک یاد کرده است:[۱۸]

«ناشد علي علیه السلام الناس في رحبة القصر أو قال رحبة الجامع بالكوفة أيكم سمع رسول الله صلی الله علیه و آله يقول من كنت مولاه فعلي مولاه فقام اثنا عشر رجلا فشهدوا بها و أنس بن مالك في القوم لم يقم فقال له يا أنس ما يمنعك أن تقوم فتشهد و لقد حضرتها فقال يا أمير المؤمنين كبرت و نسيت فقال اللهم إن كان كاذبا فارمه بها بيضاء لا تواريها العمامة قال طلحة بن عمير فو الله لقد رأيت الوضح به بعد ذلك أبيض بين عينيه؛ علی علیه السلام در حیاط قصر یا رحبه کوفه به مردم التماس کرد و پرسید: کدام یک از شما از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم شنیده‌اید که می‌فرمود: هر که من مولای او هستم، پس علی مولای اوست؟ دوازده نفر برخاستند و به آن شهادت دادند، اما انس بن مالک در میان آنها بود و برنخاست. پس به او فرمود: ای انس، چه چیزی مانع تو از برخاستن و شهادت‌دادن می‌شود؟ تو در آنجا حضور داشتی؟ او پاسخ داد: ای امیرمؤمنان، من پیر شده‌ام و فراموش کرده‌ام. پس حضرت فرمود: خدایا، اگر دروغ می‌گوید، لکه سفیدی بر او بزن که عمامه‌اش نتواند آن را بپوشاند. طلحه بن عمیر گفت: به خدا قسم، من لکه سفید را بعد از آن بر او دیدم، لکه سفیدی بین چشمانش».[۱۹]

شخصیت و زندگی

ابوحمزه انس بن مالک انصاری خزرجی از صحابه نزدیک پیامبر صلی الله علیه و آله بود که طبق نقلی به‌مدت ده سال خادم پیامبر صلی الله علیه و آله بوده است. نقل شده که او در کودکی به‌عنوان خادم حضرت انتخاب شد و در همان کودکی مسلمان شده است.[۲۰] نقل شده که او در هشت غزوه از غزوات پیامبر صلی الله علیه و آله حضور داشته است.[۲۱]

نقل شده که پس از شهادت پیامبر صلی الله علیه و آله، انس بن مالک در دوران خلافت ابوبکر به دستور خلیفه و با مشورت عمر بن خطاب مأمور جمع‌آوری خراج در بحرین شد و پس از بازگشت با مرگ ابوبکر با عمر بیعت کرد و عمر با بخشش مال او را نواخت.[۲۲] در زمان خلافت عمر، انس نقش مهمی در جنگ‌ها، از جمله جنگ شوشتر داشت.[۲۳] در دوره حکومت عثمان، انس از مدافعین خلیفه سوم بود و در بصره به حمایت از او پرداخت.[۲۴] گفته شده که دوران خلافت امیرالمؤمنین علیه السلام او در شمار کسانی بود که از حمایت از حضرت کناره گرفتند و در جبهه مقابل امام هم حاضر نشدند.[۲۵]

نقل شده که انس در زمان معاویه با او همراه نبود و معاویه برای جلب حمایت او تلاش کرد تا از طریق عمرو عاص او را به همراهی با حکومتش تشویق کند.[۲۶] بنابر نقلی، در جریان واقعهٔ عاشورا، امام حسین علیه السلام برای تأیید جایگاه خود نزد پیامبر صلی الله علیه و آله لشکر کوفه را به انس بن مالک ارجاع داد.[۲۷] همچنین نقل شده که او در زمان توهین عبیدالله بن زیاد به سر امام حسین علیه السلام با یادآوری شباهت امام حسین علیه السلام به پیامبر صلی الله علیه و آله و جایگاه او نزد پیامبر اعتراض خود به این کار نشان داد.[۲۸]

در تاریخ مرگ انس بین مورخین اختلاف است: برخی وفات او را سال ۹۱ق نوشته و برخی سال نود را سال وفاتش عنوان کرده‌اند. برخی سال نود و برخی دیگر سال نود و سه را تاریخ مرگ انس دانستند.[۲۹]

جایگاه روایی

بعد از شهادت پیامبرصلی الله علیه وآله، انس ابتدا با ابوبکر بیعت نمود و در خصوص امام علی علیه‌السّلام در ابتدا سکوت کرد، اما بعدها به نقل فضایل و مناقب آن امام پرداخت.[۳۰] روایت‌هایی از او نقل شده که درباره شباهت امام حسن و امام حسین علیهماالسلام به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله سخن گفته است.[۳۱] در منابع امامیه، برخی مانند شیخ طوسی تنها به ذکر این نکته اکتفا کرده‌اند که انس بن مالک خادم پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله بوده است،[۳۲] اما بیشتر منابع او را از منحرفان نسبت به امام علی علیه‌السّلام می‌دانند. مشهورترین دلیل انحراف وی روایت معروف به «مناشده» است که در آن انس حدیثی درباره فضایل امام علی را به بهانه پیر شدن و فراموشی کتمان کرد و امام علی به همین خاطر او را نفرین فرمود.[۳۳]همچنین بنا بر روایت منقول از امام صادق علیه‌السلام، انس بن مالک از جمله چند نفری است که به پیامبر صلی الله علیه وآله نسبت دروغ داده‌اند.[۳۴]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ↑ الغدیر، ج۱، ص۴۹؛ چکیده عبقات الانوار، ص۱۳۸.
  2. ↑ کتاب الولایه، ۲۲۵–۲۲۶.
  3. ↑ معانی الاخبار، ص۶۷.
  4. ↑ تاریخ بغداد، ج۷، ص۳۸۹.
  5. ↑ تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص۲۳۵.
  6. ↑ الامالی للطوسی، ص۳۳۲.
  7. ↑ اسنی المطالب، ص۴۸.
  8. ↑ الطرائف، ج۱، ص۱۴۱.
  9. ↑ تاریخ الخلفاء، ص۲۰۱.
  10. ↑ جامع الاحادیث، ج۷، ص۳۶۹.
  11. ↑ کنز العمال، ج۱۱، ص۶۰۹–۶۱۰.
  12. ↑ سبل الهدی و الرشاد، ج۱۱، ص۲۹۴.
  13. ↑ بحار الانوار، ج۳۷، ص۱۲۳.
  14. ↑ لقط اللآلی، ص۲۰۶.
  15. ↑ نظم المتناثر، ص۱۹۴.
  16. ↑ نزل الابرار، ص۵۲.
  17. ↑ تبلیغ غدیر در سیره معصومین علیهم السلام، ص۷۶–۷۸؛ تبلیغ غدیر در سیره معصومین علیهم السلام، ص۱۹۷–۲۰۱؛ اسرار غدیر، ص۳۰۱؛ چهارده قرن با غدیر، ص۹۹.
  18. ↑ شرح نهج‌البلاغه، ج۴، ص۷۴.
  19. ↑ شرح نهج‌البلاغه، ج۴، ص۷۴.
  20. ↑ الاستیعاب، ج۱، ص۱۹۸-۱۹۹.
  21. ↑ تاریخ الإسلام، ج۶، ص۲۹۲.
  22. ↑ تاریخ الإسلام، ج۶، ص۲۹۳.
  23. ↑ اخبار الطوال، ص۱۳۰.
  24. ↑ الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۱۶۰.
  25. ↑ اعیان الشیعه، ج۱، ص۱۱۱.
  26. ↑ تاریخ مدینة دمشق، ج۳۷، ص۵۴.
  27. ↑ تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۲۵.
  28. ↑ جمل من انساب الأشراف‏، ج۳، ص۲۲۲؛ البداية والنهايه، ج۶، ص۲۳۲.
  29. ↑ اسد الغابه ابن الأثیر، عزالدین ج1 ص 152
  30. ↑ الإرشاد شیخ المفید ج1 ص42
  31. ↑ أسد الغابة ابن الأثیر، أبو الحسن ج1 ص490
  32. ↑ رجال الطوسی، شیخ الطوسی ج 1 ص21
  33. ↑ المعارف ابن قتیبة ج1 ص 580
  34. ↑ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ علیه السلام یَقُولُ ثَلَاثَةٌ کَانُوا یَکْذِبُونَ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ أَبُو هُرَیْرَةَ وَ أَنَسُ بْنُ مَالِکٍ وَ امْرَأَةٌ. الخصال شیخ الصدوق ج1 ص190

منابع

  • الأخبار الطوال؛ ابوحنیفه احمد بن داود دینوری، تحقیق: عبد المنعم عامر، قاهره: دار إحياء الكتب العربي و عيسى البابی الحلبی و شركاه، ۱۹۶۰م.
  • اسرار غدیر؛ محمدباقر انصاری، تهران: نشر تک، ۱۳۸۴ش.
  • أسنی المطالب فی مناقب سیدنا علی بن أبی طالب کرم الله وجهه؛ محمد بن محمد بن محمد جزری شافعی، تحقیق: محمدهادی امینی، اصفهان: مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی علیه السلام العامة، بی‌تا.
  • اعیان الشیعه؛ سید محسن امین عاملی، بیروت: دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
  • الامالی؛ محمد بن حسن طوسی، قم: دار الثقافة، ۱۴۱۴ق.
  • بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار؛ محمدباقر بن محمدتقی مجلسی، بیروت: دار إحياء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
  • البدایة و النهایة؛ إسماعیل بن عمر بن کثیر قرشی دمشقی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
  • تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام؛ محمد بن احمد ذهبی، تحقیق: عمر عبدالسلام تدمری، بیروت: دار الکتاب العربی، ۱۴۰۹ق.
  • تاریخ بغداد أو مدینة السلام؛ احمد بن علی خطیب بغدادی، تحقیق: مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمية، ۱۴۱۷ق.
  • تاریخ الخلفاء؛ عبدالرحمن بن ابی‌بکر سیوطی، تحقیق: ابراهیم صالح، بیروت: دار صادر، ۱۴۱۷ق.
  • تاریخ الطبری(تاریخ الامم و الملوک)؛ محمد بن جریر طبری، بیروت: دار التراث، ۱۳۸۷ق.
  • تاریخ مدینة دمشق؛ علی بن حسن شافعی (ابن‌عساکر)، تحقیق: علی شیری، بیروت: دارالفکر، ۱۴۱۵ق.
  • تبلیغ غدیر در سیره معصومین علیهم السلام؛ محمدباقر انصاری، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۹۱ش.
  • جمل من أنساب الأشراف؛‌ احمد بن یحیی بن داود بلاذری، تحقیق: سهيل زكار ورياض الزركلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق.
  • جامع الاحادیث؛ عبدالرحمن بن ابی‌بکر سیوطی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۴ق.
  • چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، به‌کوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
  • چهارده قرن با غدير (اتمام حجت‌ها، بحث‌های علمی، مناظرات، ميراث مکتوب، شعر و ادب، يادگارها و يادبودها)؛ محمدباقر انصاری،‌‌ قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۷۹ش.
  • الطرائف في معرفة مذاهب الطوائف؛ علی بن موسی بن طاووس (سید بن طاووس)، قم: مطبعة الخيام، ۱۴۰۰ق.
  • سبل الهدى والرشاد، فی سيرة خير العباد و ذكر فضائله و أعلام نبوته و أفعاله و أحواله فی المبدأ و المعاد؛ محمد بن یوسف صالحی شامی، تحقیق: عادل أحمد عبد الموجود و علی محمد معوض، بیروت: دار الكتب العلمية، ۱۴۱۴ق.
  • الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب؛ عبدالحسین امینی، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق.
  • الکامل فی التاریخ؛ علی بن محمد جزری (ابن اثیر)، بیروت: دار صادر و دار بیروت، ۱۳۸۵ق.
  • کتاب الولایة؛ احمد بن محمد کوفی (ابن‌عقده)، تحقیق: عبدالرزاق محمدحسین حرزالدین، قم: دلیل ما، ۱۴۲۴ق.
  • کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال؛ علاءالدین علی بن حسام‌الدین متقی هندی، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۰۹ق.
  • لقط اللآلی المتناثره فی الاحادیث المتواتره؛ محمد مرتضی حسینی زبیدی،‌ تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۹۸۵م.
  • معانی الاخبار؛ محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق)، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۱ش.
  • نزل الابرار بما صح من مناقب اهل البیت الاطهار؛ محمد بن معتمد بدخشانی، ترجمهٔ حسن احمدی‌نژاد، قم: نشر هدی، ۱۳۸۸ش.
  • نظم المتناثر من الحديث المتواتر؛ محمد بن جعفر کتانی، مصر: دار الکتب السلفیة للطباعة والنشر، بی‌تا.
برگرفته از «https://wikighadir.com/index.php?title=انس_بن_مالک_انصاری&oldid=69127»