امهانی بنت ابوطالب
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | فاخته یا هند |
| خویشان سرشناس | ابوطالب (پدر)• فاطمه بنت اسد (مادر) • امیرالمؤمنین علیه السلام (برادر) • همسر پیامبر صلی الله علیه و آله (پسر عمو و در برخی منابع همسر) |
| اطلاعات علمی | |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث |
| علت شهرت | نقل رخداد غدیر • نقل حدیث ثقلین |
اُمهانی بنت ابوطالب دختر ابوطالب و خواهر امیرالمؤمنین علیه السلام از صحابیانی بهشمار رفته که حدیث غدیر را نقل کردهاند. ابنعقده در کتاب الولایه، ابن شهرآشوب در مناقب آل ابیطالب، سلیمان بن ابراهیم قندوزی در ینابیع المودة و علی بن عبدالله سمهودی در جواهر العقدین او را از راویان حدیث غدیر برشمردهاند. همچنین او از کسانی برشمرده شده که در بیعت همگانی روز غدیر حضور داشته و بیعت کرده است.
امهانی از راویان حدیث پیامبر صلی الله علیه و آله بود و پیامبر او را از بهترین مردم دانسته است. برخی منابع او را میزبان پیامبرصلی الله علیه و آله در شب معراج میدانند. امهانی پس از اسلام از همسرش جدا شد و با وجود خواستگاری پیامبر صلی الله علیه و آله، به دلیل نگرانی از ایجاد سختی برای او، این ازدواج را نپذیرفت.
جایگاه: راوی حدیث غدیر و بیعتکننده در غدیر
امهانی دختر ابوطالب و خواهر امیرالمؤمنین علیه السلام از صحابیانی بهشمار رفته که حدیث غدیر را نقل کردهاند.[۱] ابنعقده در کتاب الولایه،[۲] ابن شهرآشوب در مناقب آل ابیطالب،[۳] سلیمان بن ابراهیم قندوزی در ینابیع المودة[۴] و علی بن عبدالله سمهودی در جواهر العقدین[۵] او را از راویان حدیث غدیر برشمردهاند. همچنین او از کسانی برشمرده شده که در بیعت همگانی روز غدیر حضور داشته و بیعت کرده است.[۶]
ابن عقده قسمتی از واقعه غدیر را از امهانی چنین روایت کرده است: «ابنُ عُقْدَةَ، مِنْ حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ سَعِيدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَعْدَةَ بْنِ هُبَيْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ أُمَّ هَانِئٍ رَضِيَ اللّٰهُ عَنْهَا تَقُولُ: رَجَعَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مِنْ حَجَّتِهِ حَتَّى إِذَا كَانَ بِغَدِيرِ خُمٍّ أَمَرَ بِدَوْحَاتٍ فَقُمِمْنَ، ثُمَّ قَامَ خَطِيبَاً بِالهَاجِرَةِ فَقَالَ: «أَمَّا بَعْدُ أَيُّهَا اَلنَّاسُ فَإِنِّي يُوشِكُ أَنْ أُدْعَى فَأُجِيبُ، وَ قَدْ تَرَكْتُ فِيكُمُ مَا لَمْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ أَبَدَاً: كِتَابَ اللّٰهِ طَرَفٌ بِيَدِ اللّٰهِ وَ طَرَفٌ بَأِيدِيكُم، وَ عِتْرَتِي أَهْلَ بَيْتِي، أُذَكِّرُكُمُ اللّٰهَ فِي أَهْلِ بَيْتِي إِلاَّ إِنَّهُمَا لَنْ يَفَتَرَّقَا حَتَى يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْضَ؛ ابن عقده، از عمرو بن سعید بن عمرو بن جعده بن هبیره، از پدرش، روایت کرده که از ام هانی، رضی الله عنها، شنیده است که میگفت: رسول خدا، صلی الله علیه و آله، از حج بازگشت و چون به غدیر خم رسید، دستور داد برخی از درختان را قطع کنند. سپس هنگام ظهر برای ایراد خطبه برخاست و فرمود: ای مردم، بهزودی من احضار میشوم و پاسخ میدهم. من چیزی را در میان شما گذاشتهام که اگر به آن تمسک کنید، هرگز گمراه نخواهید شد: کتاب خدا که یک سر آن در دست خداست و سر دیگر آن در دست شماست، و عترت من، اهل بیت من. من خدا را در مورد اهل بیتم به شما یادآوری میکنم، زیرا این دو هرگز از هم جدا نمیشوند تا در کنار حوض (کوثر) بر من وارد شوند».[۷]
شخصیت و زندگی
امهانی (با نام فاخته یا هند) دختر ابوطالب و فاطمه بنت اسد، خواهر امیرالمؤمنین علیه السلام[۸] و بر اساس برخی منابع همسر پیامبر صلی الله علیه و آله بوده است.[۹] امهانی از روایان احادیث پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برشمرده شده[۱۰] و پیامبر صلی الله علیه و آله ضمن حدیثی او را «یکی از بهترین مردم» خوانده است.[۱۱] از نظر صاحب کتاب تنقیح المقال، این روایت پیامبر صلی الله علیه و آله هم نشاندهنده جایگاه والای امهانی است و هم نشانه وثاقت او در نقل روایات.[۱۲] بهنقل از برخی منابع، پیامبر صلی الله علیه و آله از خانه امهانی به معراج رفت و در بازگشت هم در همین خانه فرود آمد.[۱۳]
براساس برخی نقلها امهانی پس از فتح مکه در سال هشتم هجری قمری مسلمان شد؛[۱۴] با این حال، در برخی نقلها تأکید شده که او از ابتدای حیات خود موحد بوده است.[۱۵] امهانی همسر هُبَیْرَة بن ابیوهب بود که زمانی که امهانی اسلام آورد از او جدا شد.[۱۶] نقل شده که پس از این جدایی پیامبر صلی الله علیه و آله از او خواستگاری کرد و او خواستگاری پیامبر را رد کرد؛ به این دلیل که میترسید مشکلات زندگیاش موجب سختی برای پیامبر شود.[۱۷] در همین نقل آمده که پیامبر صلی الله علیه و آله از قبل از ازدواج امهانی با هبیره خواستگار او بوده و امهانی بهدلیل مسائل قبیلهای با هبیره ازدواج کرده بوده است.[۱۸]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ الغدیر، ج۱، ص۴۸.
- ↑ کتاب الولایة، ص۲۴۵.
- ↑ مناقب آل ابیطالب، ج۳، ص۲۶.
- ↑ ینابیع المودة، ج۱، ص۱۲۳.
- ↑ جواهر العقدین، ج۲، ص۸۸.
- ↑ واقعه قرآنی غدیر، ص۱۱۸.
- ↑ کتاب الولایة، ص۲۴۵.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۲۰؛ الاستیعاب، ج۴، ص۵۱۷.
- ↑ رجال برقی، ص۳۷۸.
- ↑ رجال برقی، ص۳۷۸.
- ↑ تنقیح المقال، ج۳، ص۷۳.
- ↑ تنقیح المقال، ج۳، ص۷۳.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۶۶–۱۶۷.
- ↑ الاستیعاب، ج۴، ص۵۱۷.
- ↑ شرح الاخبار، ج۱، ص۱۲۰.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۲۰.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۲۰.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۲۰.
منابع
- الإستیعاب فی معرفة الأصحاب؛ یوسف بن عبدالله بن محمد بن عبدالبر قرطبی اندلسی، تحقیق: علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۲ق.
- تنقیح المقال فی علم الرجال؛ عبدالله مامقانی، نجف: بینا، بیتا.
- جواهر العقدین فی فضل الشرفین؛ علی بن عبدالله سمهودی، بغداد: مطبعة العانی، ۱۴۰۵ق.
- رجال البرقی احد الأصول الرجالیة الخمسة؛ احمد بن محمد برقی، تحقیق: حیدر بغدادی، قم: مؤسسة الامام الصادق(ع)، ۱۴۳۰ق.
- شرح الأخبار فی فضائل الأئمة الأطهار؛ نعمان بن محمد (قاضی نعمان مغربی)، تحقیق: محمد حسینی جلالی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۰۹ق.
- الطبقات الکبری؛ محمد بن سعد کاتب واقدی، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
- الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب؛ عبدالحسین امینی، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق.
- کتاب الولایة؛ احمد بن محمد کوفی (ابنعقده)، تحقیق: عبدالرزاق محمدحسین حرزالدین، قم: دلیل ما، ۱۴۲۴ق.
- مناقب آل ابیطالب؛ محمد بن علی بن شهرآشوب مازندرانی، تحقیق: محمدحسین آشتیانی و سید هاشم رسولی محلاتی، قم: مؤسسه انتشارات علامه، ۱۳۷۹ق.
- واقعه قرآنی غدیر: گزارش سفر یکماهه پیامبر برای اعلان ولایت در سایه آیات قرآنی؛ محمدباقر انصاری، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۸۶ش.
- ینابیع المودة لذوی القربی ؛ سلیمان بن ابراهیم قندوزی، قم: دار الأسوة للطباعة و النشر، ۱۴۲۲ق.