اسماء بنت عمیس
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | اسماء بنت عُمَیس بن مَعْد یا نُعمان |
| سرشناسی | صحابیه و از زنان برجسته صدر اسلام |
| وفات | ۳۸ یا ۴۹ق |
| خویشان سرشناس | جعفر بن ابیطالب (همسر اول) • ابوبکر (همسر دوم) • امیرالمؤمنین علیه السلام (همسر سوم)، عبدالله بن جعفر و محمد بن ابیبکر (فرزندان) |
| اطلاعات علمی | |
| اطلاعات فرهنگی | |
| علت شهرت | نزدیکی به اهل بیت علیهم السلام • نقل حدیث غدیر |
اَسماء بِنتِ عُمَیس (درگذشت: ۳۸ یا ۴۰ق) از صحابیان برجسته پیامبر صلی الله علیه و آله و همسر امیرالمؤمنین علیه السلام از جمله کسانی دانسته شده که حدیث غدیر را نقل کرده است.
اسماء از شخصیتهای نزدیک به اهل بیت علیهم السلام دانسته شده آنچنان که رازدار حضرت زهرا علیها السلام و غسلدهنده او در کنار امیرالمؤمنین علیه السلام بهوصیت خود حضرت بوده است.
اسماء بنت عمیس از نخستین زنان مسلمان در مکه بود و در سال پنجم بعثت همراه جعفر بن ابیطالب به حبشه هجرت کرد. او در سال هفتم هجری به مدینه بازگشت و پس از شهادت جعفر با ابوبکر ازدواج کرد.
اسماء در حوادث پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله از جمله ماجرای فدک از حضرت فاطمه(س) حمایت کرد. پس از وفات ابوبکر با امیرالمؤمنین علیه السلام ازدواج نمود و سرانجام در پی شهادت فرزندش محمد بن ابیبکر در گذشت.
جایگاه: راوی حدیث غدیر
اسماء بنت عمیس از صحابیان برجسته پیامبر صلی الله علیه و آله و همسر امیرالمؤمنین علیه السلام از جمله کسانی دانسته شده که حدیث غدیر را نقل کرده است.[۱]
ابنعقده در کتاب الولایه[۲] و سید بن طاووس در الطرائف[۳] اسماء بنت عمیس را از راویان حدیث غدیر برشمردهاند. او همچنین از حاضران بیعت همگانی غدیر برشمرده شده است.[۴]
شخصیت و زندگینامه
بهنقل از منابع، اسماء بنت عمیس، از قبیله خَثْعَم، در مکه و پیش از آنکه رسول خدا به خانه ارقم بن ابیارقم برود مسلمان شد.[۵] این موضوع موجب شد تا بهعنوان زنی بهشتی مورد تأیید رسول خدا صلی الله علیه وآله قرار بگیرد.[۶]
نقل شده که در سال پنجم بعثت اسماء با همسرش جعفر بن ابیطالب، برادر امیرالمؤمنین علیه السلام، به حبشه هجرت کرد.[۷] او در آن دیار صاحب سه پسر شد: عبدالله، محمد و عَون که عبدالله نخستین کودک مسلمان متولد در حبشه بود.[۸]
بهنقل از منابع، در سال هفتم قمری و همزمان با فتح خیبر، اسماء و همسرش جعفر با دیگر مهاجران حبشه به مدینه بازگشت و بازگشت آنان موجب شادی پیامبر صلی الله علیه و آله شد.[۹] نقل شده که جعفر در سال نهم قمری در جنگ موته بهشهادت رسید و پس از آن اسماء به همسری ابوبکر درآمد و از او محمد بن ابوبکر را بهدنیا آورد.[۱۰]
نقل شده که پس از شهادت پیامبر صلی الله علیه و آله، هنگامی که برخی از صحابه چون عمر بن خطاب رحلت پیامبر را انکار میکردند، اسماء با اطمینان گفت پیامبر صلی الله علیه و آله درگذشته و مهر نبوت از کتف او پاک شده است.[۱۱] وی در ماجرای فدک بهنفع حضرت فاطمه سلام الله علیها شهادت داد، ولی شهادتش از سوی عمر بن خطاب رد شد.[۱۲]
گفته شده که اسماء شاهد واپسین لحظات عمر فاطمه زهرا سلام الله علیها بود و طبق وصیت حضرت، در غسل او با امیرالمؤمنین علیه السلام همکاری نمود.[۱۳] نقل شده که اسماء پس از وفات ابوبکر با امیرالمؤمنین علیه السلام ازدواج کرد و از او دو پسر به نام یحیی و عَون بهدنیا آورد.[۱۴]
نقل شده که اسماء در سال۳۸ق از شهادت فرزندش محمد بن ابوبکر باخبر شد و در شدت اندوه، خون از سینهاش جاری شد.[۱۵] سال درگذشت او پس از شهادت امیرالمؤمنین علیه السلام در رمضان سال۴۰ هجری و برخی دیگر، سال ۳۸هجری دانستهاند.[۱۶]
نزدیکی به اهل بیت علیهم السلام
به نوشتهٔ سید محسن امین، یکی از نشانههای رابطه ویژه اسماء با اهل بیت علیهم السلام و عشق شدید او به آنها و فاطمه زهرا علیها السلام این است که او رازدار و کسی بود که فاطمه نیازهایش را به او میسپرد؛ آنچنان که هنگامی که فاطمه علیها السلام بیمار شد، اسماء را فراخواند و از او شکایت کرد که وقتی زنی را در تابوت قرار میدهند، در معرض دید قرار میگیرد. سپس اسماء تابوت پوشیدهای را که در حبشه دیده بود، برای او توصیف کرد که فاطمه زهرا علیها السلام آنقدر از شنیدن آن خوشحال شد که خندید، خندهای که از زمان مرگ پدرش تجربه نکرده بود، و برای او دعا کرد.[۱۷]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ الغدیر، ج۱، ص۴۸.
- ↑ کتاب الولایة، ص۲۵۵.
- ↑ الطرائف، ج۱، ص۱۴۱.
- ↑ واقعه قرآنی غدیر، ص۱۱۸.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۱۹.
- ↑ الطرائف، ج۱، ص۲۴۹.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۱۹.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۱۹؛ الاستیعاب، ج۳، ص۱۷.
- ↑ العبر، ج۱، ص۴۳۸؛ البدایة و النهایة، ج۳، ص۲۰۶.
- ↑ الاستیعاب، ج۴، ص۳۴۸.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۲، ص۲۰۴؛ الطبقات الکبری، ج۲، ص۲۰۸.
- ↑ بحار الأنوار، ج۲۹، ص۱۹۷.
- ↑ جمل من انساب الاشراف، ج۱، ص۴۰۵.
- ↑ طبقات الکبری، ج۸، ص۲۲۲
- ↑ الغارات، ج۱، ص۲۸۷.
- ↑ البدایة و النهایه، ج۷، ص۳۱۸.
- ↑ اعیان الشیعه، ج۳، ص۳۰۷.
منابع
- الإستیعاب فی معرفة الأصحاب؛ یوسف بن عبدالله بن محمد بن عبدالبر قرطبی اندلسی، تحقیق: علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۲ق.
- اعیان الشیعه؛ سید محسن امین عاملی، بیروت: دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
- بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار؛ محمدباقر بن محمدتقی مجلسی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- البدایة و النهایة؛ إسماعیل بن عمر بن کثیر قرشی دمشقی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
- جمل من أنساب الأشراف؛ احمد بن یحیی بن داود بلاذری، تحقیق: سهیل زکار وریاض الزرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق.
- الطبقات الکبری؛ محمد بن سعد کاتب واقدی، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
- الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف؛ علی بن موسی بن طاووس (سید بن طاووس)، قم: مطبعة الخیام، ۱۴۰۰ق.
- العبر (تاریخ ابنخلدون)؛ عبدالرحمن بن محمد (ابنخلدون)، ترجمه: عبدالمحمد آیتی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳ش.
- الغارات؛ ابراهیم بن محمد ثقفی، تحقیق: میرجلال الدین محدث ارموی، تهران: انتشارات انجمن آثار ملی، ۱۳۹۵ق.
- الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب؛ عبدالحسین امینی، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق.
- کتاب الولایة؛ احمد بن محمد کوفی (ابنعقده)، تحقیق: عبدالرزاق محمدحسین حرزالدین، قم: دلیل ما، ۱۴۲۴ق.
- واقعه قرآنی غدیر: گزارش سفر یکماهه پیامبر برای اعلان ولایت در سایه آیات قرآنی؛ محمدباقر انصاری، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۸۶ش.