احمد بن شعیب نسائی

ابوعبدالرحمن نسائی

اطلاعات فردی
نام کامل	احمد بن علی بن شعیب بن علی بن سنان بن بحر بن دیزک نسائی
سرشناسی	محدث، مؤلف سنن نسائی (یکی از صحاح سته)، حافظ و ناقد حدیث
تولد	سال ۲۱۴ یا ۲۱۵ هجری قمری (در شهر نساء، خراسان)
وفات	سال ۳۰۳ هجری قمری (در مکه یا رمله)
نحوه درگذشت	به سبب ابراز محبت به حضرت علی علیه‌السلام و خودداری از تفضیل معاویه، مورد ضرب و جرح قرار گرفت و بر اثر آن درگذشت
محل دفن	مکه (به قولی رمله، فلسطین)
اطلاعات علمی
استادان	قتیبة بن سعید، اسحاق بن راهویه، ابراهیم بن یعقوب جوزجانی، عیسی بن حماد، ابوداوود سجستانی، اسحاق بن شاهین، ابراهیم بن سعید و دیگران
شاگردان	ابوالقاسم طبرانی، احمد بن عمیر بن جوصا، ابومیمون بن راشد، ابوسعید عرابی، ابوجعفر طحاوی
مذهب	اهل سنت
اطلاعات فرهنگی
علت شهرت	تألیف سنن نسائی (المجتبی) و السنن الکبری، کتاب خصائص أمیرالمؤمنین، شهرت در نقد رجال

ابوعبدالرحمن احمد بن علی بن شعیب نسائی (م ۳۰۳ق)، از محدثان و حافظان حدیث اهل سنت و مؤلف یکی از صحاح سته، یعنی سنن نسائی، به‌شمار می‌رود. وی که در شهر نساء (از توابع خراسان) زاده شد، با سفرهای گسترده به مراکز علمی جهان اسلام، از مشایخ بسیاری استماع حدیث کرد و کتابی در نقد و جرح و تعدیل راویان پدیدآورد. نسائی به دلیل محبت آشکار به حضرت علی علیه‌السلام و خودداری از تفضیل معاویه بر او، در شام مورد آزار قرار گرفت و سرانجام در مکه یا رمله درگذشت.

زندگی‌نامه

احمد بن علی بن شعیب بن علی بن سنان بن بحر بن دیزک نسائی، در سال ۲۱۴ یا ۲۱۵ قمری در شهر نساء (از توابع خراسان قدیم) متولد شد. دوران کودکی او در منابع به‌درستی ثبت نشده، اما گزارش‌ها نشان می‌دهد که برای کسب دانش، به شهرهای بزرگی چون خراسان، حجاز، عراق، جزیره، شام و مصر سفر کرد و سرانجام در مصر ساکن شد. زرکلی می‌نویسد که پس از حسادت مشایخ مصر نسبت به او، به رمله (در فلسطین) رفت.

اساتید و شاگردان

نسائی از مشایخ بسیاری بهره برد که از جمله می‌توان به قتیبة بن سعید، اسحاق بن ابراهیم حَنظَلی (معروف به ابن راهویه)، ابراهیم بن یعقوب جوزجانی، عیسی بن حماد، سلیمان بن اشعث (ابوداوود سجستانی)، اسحاق بن شاهین و ابراهیم بن سعید اشاره کرد. شاگردان او نیز به‌نوبهٔ خود از بزرگان حدیث شدند؛ از جمله ابوالقاسم طبرانی، احمد بن عمیر بن جوصا، ابومیمون بن راشد، ابوسعید عرابی و ابوجعفر طحاوی.

تألیفات

نسائی کتاب‌های متعددی تألیف کرد که مشهورترین آنها السنن الکبری و تلخیص آن یعنی المجتبی (معروف به سنن نسائی) است. سنن نسائی پس از صحیح بخاری و صحیح مسلم، سومین کتاب حدیثی مهم اهل سنت به‌شمار می‌رود. حاکم نیشابوری از قول دارقطنی نقل کرده که نسائی در علم حدیث و جرح و تعدیل راویان، بر همگان تقدم داشت. وی ابتدا کتابی حجیم تدوین کرد، اما چون حاکم مصر از او پرسید که آیا همه احادیث آن صحیح‌اند و پاسخ منفی شنید، دستور داد احادیث صحیح را در کتابی جداگانه گرد آورد و بدین‌سان المجتبی پدید آمد. از دیگر آثار او می‌توان به خصائص أمیرالمؤمنین (در فضائل امام علی علیه‌السلام)، مناسک حج، الضعفاء و المتروکین، مسند علی، مسند مالک، فضائل الصحابة و عمل الیوم و اللیلة اشاره کرد.

وفات

در سال وفات نسائی، اختلافی نیست و بیشتر منابع آن را سال ۳۰۳ قمری دانسته‌اند. ماه وفات را برخی شعبان و برخی صفر ذکر کرده‌اند. اما علت وفات او، روایتی مشهور و عبرت‌آمیز است: نسائی به دلیل محبت آشکار به حضرت علی علیه‌السلام، در شام از او پرسیدند که آیا معاویه را بر علی برتری می‌دهد؟ او پاسخ داد: «من فضیلتی برای معاویه نمی‌دانم، جز این سخن پیامبر صلی الله علیه وآله که فرمود: «خدا شکمش را سیر نکند.»» در نتیجه، اهل شام او را سخت کتک زدند و از مسجد بیرون انداختند. پس از این واقعه، یا در رمله درگذشت یا به درخواست خود، او را به مکه بردند و در آنجا وفات یافت.

روایت حدیث غدیر

یکی از علما و بزرگان اهل سنت که حدیث غدیر را نقل کرده نَسایی (م ۳۰۳ ق) است. نسایی حدیث غدیر را به طرق مختلف روایت کرده و این مطلب در موارد متعدد در همین کتاب بیان شد. جماعتی از حافظان نیز حدیث غدیر را از نسایی روایت کرده‌اند؛ از جمله: ابن کثیر در تاریخش، سیوطی در الجامع الصغیر - چنان‌که گذشت - و در «الدرّ المنثور» در تفسیر آیه «النَبیُّ أولی بِالمُؤمِنینَ مِن أنفُسِهِم». ذهبی: با بالاترین تعابیر او را توثیق کرده و ستوده و از علم حدیث و فقه او گفته است. حافظ ابن مظفّر و دارقطنی بسیار از او تعریف کرده‌اند. همچنین در ادامه مطالبی در مورد او خواهد آمد.