عزیزترین مردم نزد پیامبر در خطبه غدیر

عزیزترین مردم نزد پیامبر در خطبه غدیر
→ فراز قبلی    فراز بعدی ←
مشخصات فراز
موضوع	عزیز بودن امیرالمؤمنین علیه السلام نزد پیامبر و مقایسه تعبیرهای محبت و عزت در روایات
مفاهیم	محبت؛ عزت؛ فاطمه زهرا سلام الله علیها؛ امیرالمؤمنین علیه السلام
منابع و پیوندها
روایات	«فاطمة أحبّ إليّ منك وأنت أعزّ عليّ منها»؛ «فأنت أعزّ الخلق وأكرمهم عليّ»

عزیزترین مردم نزد پیامبر در خطبه غدیر وصفی برای امیرالمؤمنین علیه السلام است که پیامبر صلی الله علیه و آله با عبارت وَ أَعَزُّکُمْ عَلَيَّ، به معنای «و عزیزترین شما نزد من»، بیان می‌کند. این وصف در کنار برترین یاور، سزاوارترین و نزدیک‌ترین فرد نسبت به پیامبر صلی الله علیه وآله آمده است.

در روایات دیگری نیز، عزیز بودن علی علیه السلام نزد پیامبر صلی الله علیه وآله مطرح شده است؛ از جمله روایتی درباره مقایسه محبت پیامبر صلی الله علیه وآله به علی علیه السلام و حضرت فاطمه سلام الله علیها و گزارشی با تعبیر «عزیزترین و گرامی‌ترین مخلوقات نزد من».

متن و معنای فراز

مَعاشِرَ النّاسِ، هذا عَلِيٌّ أَنْصَرُكُمْ لي وَ أَحَقُّكُمْ بي وَ أَقْرَبُكُمْ إِلَيَّ وَ أَعَزُّكُمْ عَلَيَّ؛ «ای مردم! این علی است که بیش از همهٔ شما مرا یاری کرده، سزاوارترین شما نسبت به من، نزدیک‌ترین شما به من و عزیزترین شما نزد من است».

«أعزّ» صورت تفضیلی است و در ترجمهٔ این فراز، «عزیزتر» معنا می‌شود. ترکیب «أعزّکم عليّ» بر برتری جایگاه علی علیه السلام نزد پیامبر صلی الله علیه وآله نسبت به دیگر مخاطبان دلالت دارد. این تعبیر، همراه با دیگر وصف‌های همان جمله، جایگاه ویژهٔ آن حضرت را در رابطه با پیامبر بیان می‌کند.

روایت محبت به علی و فاطمه علیهما السلام

در «مجمع الزوائد»، از ابوهریره نقل شده است که علی علیه السلام از پیامبر صلی الله علیه وآله پرسید: «من نزد تو محبوب‌ترم یا فاطمه؟» پیامبر پاسخ داد: فَاطِمَةُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْكَ وَأَنْتَ أَعَزُّ عَلَيَّ مِنْهَا؛ «فاطمه نزد من محبوب‌تر از توست و تو نزد من عزیزتر از او هستی». هیثمی این نقل را به طبرانی در «المعجم الأوسط» نسبت می‌دهد.

در همان باب، گزارشی از ابن‌عباس آمده است که علی و فاطمه علیهما السلام درباره محبوب‌تر بودن نزد پیامبر صلی الله علیه وآله گفت‌وگو می‌کردند. پیامبر صلی الله علیه وآله در پاسخ به حضرت فاطمه می‌فرماید: از مهرِ رابطهٔ فرزندی سخن می‌گوید و می‌افزاید: وَعَلِيٌّ أَعَزُّ عَلَيَّ مِنْكِ؛ «و علی نزد من عزیزتر از توست». هیثمی این روایت را از طبرانی نقل کرده و رجال آن را رجال صحیح دانسته است.

تفاوت «محبوب‌تر» و «عزیزتر»

در این نقل‌ها، «أحبّ» و «أعزّ» دو تعبیر متفاوت‌اند. روایت ابن‌عباس، مهر فرزندی را در پاسخ به حضرت فاطمه سلام الله علیها ذکر می‌کند و هم‌زمان بر عزیز بودن علی علیه السلام تأکید دارد. از این تفاوت می‌توان موضوع محبت خانوادگی و جایگاه ویژهٔ علی علیه السلام را بررسی کرد؛ اما توضیح تمام علت‌های آن، به استدلال و منبع مستقل نیاز دارد.

در تفسیر این روایت، عزت علی علیه السلام با خدمت به اسلام، فداکاری و جایگاه او نزد پیامبر پیوند داده می‌شود. این توضیح، برداشت تفسیری از روایت است و جزو عبارت نقل‌شده از پیامبر نیست. همچنین نتیجه‌گیری درباره انتقال همه امتیازات به جایگاه نزد خداوند، از لفظ «أعزّکم عليّ» به‌تنهایی به دست نمی‌آید.

روایت «عزیزترین و گرامی‌ترین مخلوقات»

در «کشف الیقین»، در گزارشی مرتبط با فضائل علی علیه السلام پس از خیبر، این عبارت از پیامبر نقل شده است:

لَوْ لَا أَنْتَ يَا عَلِيُّ مَا عُرِفَ الْمُؤْمِنُونَ بَعْدِي، لَقَدْ جَعَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ نَسْلَ كُلِّ نَبِيٍّ مِنْ صُلْبِهِ وَجَعَلَ نَسْلِي مِنْ صُلْبِكَ، يَا عَلِيُّ فَأَنْتَ أَعَزُّ الْخَلْقِ وَأَكْرَمُهُمْ عَلَيَّ ….«اگر تو نبودی، مؤمنان پس از من شناخته نمی‌شدند. خداوند عزّوجل نسل هر پیامبری را از صلب او و نسل مرا از صلب تو قرار داده است. ای علی! تو عزیزترین و گرامی‌ترین مخلوقات نزد من هستی.»

جستارهای وابسته

نزدیک‌ترین مردم به پیامبر در خطبه غدیر • سزاوارترین فرد نسبت به پیامبر در خطبه غدیر • خشنودی خدا و پیامبر از امیرالمؤمنین

منابع

• الاحتجاج؛ احمد بن علی طبرسی، تحقیق: محمدباقر موسوی خرسان، مشهد: نشر المرتضی، ۱۴۰۳ق.
• کشف الیقین فی فضائل أمیرالمؤمنین؛ حسن بن یوسف بن مطهر حلی (علامه حلی)، تحقیق: حسین درگاهی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۴۱۱ق.
• مجمع الزوائد و منبع الفوائد؛ علی بن ابی‌بکر هیثمی، بیروت: دار الکتاب العربی، بی‌تا؛ متن روایات با نسخهٔ برخط کتاب المناقب مقابله شده است.