سهل بن حنیف انصاری
سَهْل بن حُنَیف انصاری (درگذشت: ۳۸ق) از صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله و یاران برجسته امیرالمؤمنین علیه السلام که از جمله راویان حدیث غدیر و شهادت‌دهندگان به آن در جریان احتجاج امیرالمؤمنین علیه السلام در رحبه کوفه به حدیث غدیر برشمرده شده است.
ابن‌عقده در کتاب الولایه، ابن شهرآشوب در مناقب آل ابی‌طالب، عزالدین ابن‌اثیر در اسد الغابه و شمس‌الدین ذهبی در رساله طرق حدیث غدیر، حدیث غدیر را از او نقل کرده‌اند یا او را از جمله راویان آن برشمرده‌اند.
سهل بن حنیف انصاری از یاران پیامبر صلی الله علیه و آله بود که در غزوات مهم، از جمله بدر و احد، حضور داشت و در جنگ احد با وجود فرار برخی مسلمانان، در کنار پیامبر صلی الله علیه و آله ایستادگی کرد و با تیراندازی از ایشان دفاع نمود. پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله، از حامیان امیرالمؤمنین علیه السلام شد و از بیعت با ابوبکر خودداری کرد.
در دوران حکومت امیرالمؤمنین علیه السلام، مسئولیت‌هایی مانند ولایت فارس را بر عهده داشت و در جنگ‌های جمل و صفین شرکت کرد؛ همچنین از اعضای شرطة الخمیس بود. سهل در سال ۳۸ق درگذشت و امیرالمؤمنین امیرالمؤمنین علیه السلام با اندوه فراوان از فضایل او یاد کرد، شخصاً وی را کفن نمود و چندین بار بر پیکرش نماز خواند.
جایگاه: راوی حدیث غدیر
سهل بن حنیف انصاری از صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله و امیرالمؤمنین علیه السلام که از جمله راویان حدیث غدیر و شهادت‌دهندگان به آن در جریان احتجاج امیرالمؤمنین علیه السلام در رحبه کوفه به حدیث غدیر برشمرده شده است.[۱]
ابن‌عقده در کتاب الولایه،[۲] ابن شهرآشوب در مناقب آل ابی‌طالب،[۳] عزالدین ابن‌اثیر در اسد الغابه،[۴] سید بن طاووس در الطرائف،[۵] شمس‌الدین ذهبی در رساله طرق حدیث غدیر،[۶] ابن‌جزری در اسنی المطالب[۷] و احمد بن محمد ایجی در توضیح الدلائل[۸] حدیث غدیر را از او نقل کرده‌اند یا او را از جمله راویان آن برشمرده‌اند.
علامه امینی در الغدیر حدیث او را ضمن حدیث مناشده چنین نقل کرده است: «عن الأصبغ قال: نشد عليٌّ علیه السلام الناس في الرحبة: من سمِع النبيّ صلى الله عليه وآله يوم غدير خُمّ ما قال إلّا قام، و لا يقوم إلّا من سمع رسول اللَّه صلى الله عليه وآله يقول. فقام بضعة عشر رجلًا فيهم أبو أيّوب الأنصاريّ، و أبو عمرة بن عمرو بن محصن، و أبو زينب- بن عوف الأنصاري- و سهل بن حنيف؛ و خزيمة بن ثابت، و عبد اللَّه بن ثابت الأنصاريّ، و حُبشي بن جنادة السلولي، و عُبيد بن عازب الأنصاريّ، و النعمان بن عجلان الأنصاريّ، و ثابت بن وديعة الأنصاريّ، و أبو فضالة الأنصاريّ، و عبد الرحمن بن عبد ربّ الأنصاريّ، فقالوا: نشهد أنَّا سمعنا رسول اللَّه صلى الله عليه وآله يقول: ألا من كنتُ مولاه فعليّ مولاه، اللّهمّ والِ من والاه، و عادِ من عاداه، و أحبَّ من أحبّه و أبغض من أبغضه، و أعن من أعانه؛ أصبغ بن نباته روایت کرده که علی علیه السلام مردم را در محل رحبه کوفه جمع کرد و فرمود: هرکس سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله را در روز غدیر خم شنیده است، بایستی برخیزد، و فقط کسانی که کلام پیامبر صلی الله علیه و آله را شنیده‌اند بلند می‌شوند. پس دوازده نفر از جمله ابوایوب انصاری، ابوعمرة بن عمرو بن محصن، ابوزینب بن عوف انصاری، سهل بن حنیف، خزیمه بن ثابت انصاری، عبدالله بن ثابت انصاری، حبشی بن جناده سلولی، عبید بن عازب انصاری، نعمان بن عجلان انصاری، ثابت بن ودیعه انصاری، ابوفضاله انصاری و عبدالرحمن بن عبدرب انصاری برخاستند و گفتند: شهادت می‌دهیم که ما رسول خدا صلی الله علیه و آله را شنیدیم که فرمود: هرکه من مولای او هستم، علی مولای اوست؛ خدایا دوست بدار آنکه علی را دوست دارد و دشمن بدار آنکه دشمن علی است؛ و دوست بدار آنکه به علی یاری می‌رساند و دشمن بدار آنکه به او دشمنی کند».[۹]
زندگی‌نامه و شخصیت
به‌نقل از منابع، سهل بن حنیف بن واهب اوسی انصاری از جمله کسانی برشمرده شده که در تمام غزوات مهم از جمله بدر، احد شرکت کرد.[۱۰] او در جنگ احد، که برخی از مسلمانان فرار کردند، از کسانی بود که مقاومت کرد و در آن روز با پیامبر صلی الله علیه و آله بیعت کرد و با تیر از پیامبر دفاع کرد.[۱۱]
پس از شهادت پیامبر صلی الله علیه و آله، سهل بن حنیف به حمایت و همراهی امیرالمؤمنین علیه السلام روی آورد و از بیعت با ابوبکر به‌شمار می‌رفت.[۱۲] در دوران حکومت امیرالمؤمنین علیه السلام، امام او را به مقام‌های مهمی چون والی فارس منصوب کرد.[۱۳] سهل در جنگ جمل جانشین امیرالمؤمنین علیه السلام در مدینه بود[۱۴] و نامه ۷۰ نهج البلاغه در این دوران خطاب به او نوشته شده است.[۱۵] او در جنگ صفین هم حضور داشته است.[۱۶] سهل به‌همراه برادرش عثمان بن حنیف از شرطة الخمیس (یاران ویژه امیرالمؤمنین علیه السلام) برشمرده شده‌اند.[۱۷]
سهل بن حنیف در سال ۳۸ ق و در دوران حکومت امیرالمؤمنین علیه السلام از دنیا رفت. نقل شده که امیرالمؤمنین علیه السلام پس از مرگ او بی‌تابی کرد و از محاسن او یاد کرد؛ از جمله اینکه سهل در سال‌های ابتدایی آمدن اسلام، بت‌های قومش را شبانه می‌شکست و هیزم آنان را برای بیوه‌زنی از انصار می‌برد تا با آنها آتش درست کند.[۱۸] همچنین، نقل شده که امیرالمؤمنین علیه السلام شخصاً او را کفن کرد و به‌خاطر مراجعهٔ کسانی که بر او نماز نخوانده بودند، پنج بار بر جنازه او نماز خواند.[۱۹]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ چکیده عبقات الانوار، ص۱۵۰؛ دانشنامه غدیر، ج۱۳، ص۶۷.
- ↑ کتاب الولایه، ص۱۹۵–۱۹۶؛ کتاب الولایه، ص۲۰۵؛ کتاب الولایه، ص۲۳۷.
- ↑ مناقب آل ابی‌طالب، ج۳، ص۲۶.
- ↑ اسد الغابة، ج۳، ص۳۶۵–۳۶۶.
- ↑ الطرائف، ج۱، ص۱۴۰.
- ↑ رسالة طرق حدیث غدیر، ص۹۸–۹۹؛ رسالة طرق حدیث غدیر، ص۱۰۲.
- ↑ اسنی المطالب، ص۴۸.
- ↑ فضائل الثقلین من کتاب توضیح الدلائل، ص۲۴۷.
- ↑ الغدیر، ج۱، ص۳۴۰.
- ↑ اسد الغابة، ج۲، ص۳۱۸.
- ↑ اسد الغابة، ج۲، ص۳۱۸.
- ↑ اختیار معرفة الرجال، ج۱، ص۱۷۷–۱۸۳.
- ↑ اسد الغابة، ج۲، ص۳۱۸.
- ↑ اسد الغابة، ج۲، ص۳۱۸.
- ↑ نهج البلاغه، نامه ۷۰، ص۳۹۷.
- ↑ اسد الغابة، ج۲، ص۳۱۸.
- ↑ الرجال، ص۴.
- ↑ اعیان الشیعه، ج۷، ص۳۲۱.
- ↑ اعیان الشیعه، ج۷، ص۳۲۱.
منابع
- اختیار معرفة الرجال المعروف برجال الکشی؛ محمد بن حسن طوسی، تحقیق: مهدی رجایی، قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، ۱۴۰۴ق.
- أسد الغابة فی معرفة الصحابة؛ علی بن محمد جزری (عزالدین ابن‌اثیر)، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۹ق.
- أسنی المطالب فی مناقب سیدنا علی بن أبی طالب کرم الله وجهه؛ محمد بن محمد بن محمد جزری شافعی، تحقیق: محمدهادی امینی، اصفهان: مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی علیه السلام العامة، بی‌تا.
- اعیان الشیعة؛ سید محسن امین عاملی، بیروت: دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
- چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، به‌کوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
- دانشنامه غدیر؛ محمدرضا شریفی، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۹۸ش.
- الرجال؛ احمد بن محمد برقی، تحقیق: سید جلال‌الدین محدث ارموی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۴۲ ش.
- رسالة طرق حدیث من کنت مولاه فعلی مولاه؛ محمد بن احمد ذهبی، تحقیق: سید عبدالعزیز طباطبایی، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۴۲۶ق.
- کتاب الولایة؛ احمد بن محمد کوفی (ابن‌عقده)، تحقیق: عبدالرزاق محمدحسین حرزالدین، قم: دلیل ما، ۱۴۲۴ق.
- الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف؛ علی بن موسی بن طاووس (سید بن طاووس)، قم: مطبعة الخیام، ۱۴۰۰ق.
- الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب؛ عبدالحسین امینی، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق.
- فضائل الثقلین من کتاب توضیح الدلائل علی ترجیح الفضائل؛ احمد بن محمد ایجی، تحقیق: حسین حسنی بیرجندی، تهران: المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الإسلامیة، ۱۴۲۸ق.
- مناقب آل ابی‌طالب؛ محمد بن علی بن شهرآشوب مازندرانی، تحقیق: محمدحسین آشتیانی و سید هاشم رسولی محلاتی، قم: مؤسسه انتشارات علامه، ۱۳۷۹ق.
- نهج البلاغه؛ محمد بن حسین شریف رضی، تحقیق: عزیزالله عطاردی، تهران: بنیاد نهج البلاغه، ۱۴۱۳ق.