جُرج جُرْداق
جرج جرداق، با نام کامل جورج سجعان جرداق، نویسنده، شاعر و روزنامه‌نگار لبنانی بود که در سال ۱۹۳۱ میلادی زاده شد و در ۵ نوامبر ۲۰۱۴ درگذشت.[۱] شهرت او در میان خوانندگان آثار اسلامی بیشتر به تألیف الإمام علي صوت العدالة الإنسانية، مشهور به «امام علی، صدای عدالت انسانی»، بازمی‌گردد. صورت گسترش‌یافتهٔ این اثر، مجموعه‌ای پنج‌جزئی دربارهٔ شخصیت، اندیشه و روزگار امیرالمؤمنین علی علیه السلام است.[۲]
جرداق آشنایی خود با نهج البلاغه را به دوران کودکی و تشویق برادرش، فؤاد جرداق، نسبت می‌داد.[۳] او در کتاب خود، واقعهٔ غدیر را نیز در بحث از جایگاه امیرالمؤمنین علیه السلام و جانشینی پیامبر مطرح کرده است.[۴]
زندگی‌نامه
تولد و خانواده
جرداق در جدیده مرجعیون، در جنوب لبنان، در خانواده‌ای مسیحی به دنیا آمد. برادر بزرگ‌ترش، فؤاد، با شعر و ادبیات عرب آشنا بود و در علاقه‌مندی او به مطالعه نقش داشت. جرداق از خواندن دیوان متنبی و «مجمع البحرین» ناصیف یازجی در کودکی یاد کرده است.[۵]
تحصیلات و تدریس
او پس از تحصیل در زادگاهش، در سال ۱۹۴۹ میلادی وارد کالج پاتریارکی بیروت شد. رئیف خوری، فؤاد افرام بستانی و میشال فرید غریب از استادان او بودند. پس از پایان تحصیلات، به تدریس ادبیات عرب و فلسفه پرداخت.[۶]
جرداق در شرح انگیزهٔ تألیف کتاب خود دربارهٔ امیرالمؤمنین علیه السلام، از مطالعهٔ نوشته‌های طه حسین و عباس محمود عقاد و سپس بازخوانی نهج‌البلاغه سخن گفته است. به گفتهٔ او، این مطالعات با فعالیت آموزشی‌اش ارتباط داشت و او را به بررسی بیشتر شخصیت آن حضرت ترغیب کرد.[۷]
درگذشت و محل دفن
جرداق در ۵ نوامبر ۲۰۱۴ میلادی، در حدود ۸۳سالگی، درگذشت.[۸] پیکر او پس از انتقال به جدیده مرجعیون و برگزاری مراسم در کلیسای مار جرجس، در آرامگاه خانوادگی به خاک سپرده شد.[۹]
فعالیت‌های ادبی و رسانه‌ای
جرداق در کنار تدریس و تألیف، در مطبوعات و رادیو نیز فعالیت داشت. برنامهٔ «على طريقتي» او از رادیو «صوت لبنان» پخش می‌شد.[۱۰]
او در شعر و نمایشنامه‌نویسی نیز آثاری داشت. شعر «هذه ليلتي» از سروده‌های شناخته‌شدهٔ اوست که با اجرای ام‌کلثوم شهرت یافت.[۱۱]
پژوهش دربارهٔ امیرالمؤمنین علیه السلام
زمینه و رویکرد پژوهش
جرداق در گفت‌وگو با نشریهٔ «بقیة الله»، علاقهٔ خود به امیرالمؤمنین علیه السلام را با ارزش‌هایی مانند عدالت، کرامت انسان و حمایت از ستمدیدگان توضیح داده است. در نگاه او، شخصیت آن حضرت به یک قوم یا جامعه محدود نمی‌شود.[۱۲]
ساختار مجموعهٔ «صدای عدالت انسانی» نیز نشان‌دهندهٔ توجه او به موضوعات اجتماعی و مقایسه‌ای است؛ حقوق انسان، انقلاب فرانسه، سقراط و قومیت عربی در عنوان اجزای این مجموعه آمده‌اند.[۱۳]
دیدگاه شخصی دربارهٔ دین و مذهب
جرداق با وجود پرورش در خانواده‌ای مسیحی و علاقه به امیرالمؤمنین علیه السلام، در پاسخ به پرسشی دربارهٔ شیعه‌بودن، خود را شیعه یا فردی متدین معرفی نکرده است. ازاین‌رو، علاقهٔ او به آن حضرت را نباید بدون مدرک به تغییر دین یا مذهب او تعبیر کرد.[۱۴]
آثار دربارهٔ امیرالمؤمنین علیه السلام
امام علی، صدای عدالت انسانی
الإمام علي صوت العدالة الإنسانية مهم‌ترین اثر جرداق دربارهٔ امیرالمؤمنین علیه السلام است. این کتاب ابتدا صورتی تک‌جلدی داشت و سپس مطالب آن در مجموعه‌ای پنج‌جلدی گسترش یافت. این دو صورت در گزارش سید هادی خسروشاهی از ترجمهٔ اثر نیز از یکدیگر تفکیک شده‌اند.[۱۵]
در فهرست کتابخانهٔ أمم، چاپی از مجموعه با تاریخ ۱۹۷۰ میلادی و نام ناشر «منشورات دار مكتبة الحياة» ثبت شده است. اجزای آن عبارت‌اند از:[۱۶]
| ردیف | عنوان عربی | برگردان فارسی عنوان |
|---|---|---|
| ۱ | علي وحقوق الإنسان | علی و حقوق انسان |
| ۲ | بين علي والثورة الفرنسية | میان علی و انقلاب فرانسه |
| ۳ | علي وسقراط | علی و سقراط |
| ۴ | علي وعصره | علی و روزگار او |
| ۵ | علي والقومية العربية | علی و قومیت عربی |
تاریخ ۱۹۷۰ به چاپ ثبت‌شدهٔ این مجموعه مربوط است و نباید آن را بدون بررسی جداگانه، تاریخ نخستین انتشار هر جزء دانست.
روائع نهج البلاغة
روائع نهج البلاغة از دیگر آثار جرداق دربارهٔ امیرالمؤمنین علیه السلام است. او در این کتاب، زیبایی بیان، قدرت استدلال و پیوند اندیشه و عاطفه در سخنان آن حضرت را بررسی می‌کند و به بخش‌هایی از مجموعهٔ «صدای عدالت انسانی» خود نیز ارجاع می‌دهد.[۱۷]
نسخهٔ موجود در کتابخانهٔ دیجیتال اهل‌بیت با نام ناشر «مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة» و در ۲۳۴ صفحه معرفی شده است. در مشخصات این نسخه، سال انتشار درج نشده است.[۱۸]
غدیر و جانشینی در اثر جرداق
گزارش واقعهٔ غدیر
در فصل مربوط به برادری پیامبر و امیرالمؤمنین علیه السلام، که در ترجمهٔ انگلیسی با عنوان «Ali is my brother» آمده، گزارش غدیر به نقل از تاریخ یعقوبی مطرح شده است. این گزارش، توقف پیامبر در غدیر خم هنگام بازگشت از حجةالوداع در هجدهم ذی‌الحجه و اعلام مولابودن علی علیه السلام را در بر دارد.[۱۹]
در ادامه، تبریک عمر به نقل از تفسیر فخر رازی و اشعار منسوب به حسان بن ثابت، ابوتَمّام و کمیت دربارهٔ غدیر آمده است.[۲۰]
پیوند با جانشینی پیامبر
در آغاز این فصل، معرفی فضایل امیرالمؤمنین علیه السلام و پیوند او با پیامبر، زمینه‌سازی برای خلافت آن حضرت دانسته شده است. گزارش غدیر نیز در همین چارچوب مطرح می‌شود.[۲۱]
جرداق در گفت‌وگوی «بقیة الله» نیز حق ولایت را متعلق به امیرالمؤمنین علیه السلام می‌داند و عظمت شخصیت آن حضرت را فراتر از تصدی حکومت توصیف می‌کند.[۲۲]
ملاحظهٔ نسخه‌شناختی
ناشر ترجمهٔ انگلیسی «صدای عدالت انسانی» تصریح کرده است که توضیحاتی به پانویس‌ها افزوده و برخی بندهای کتاب را حذف کرده است. بنابراین، این ترجمه را نباید بدون مقابله با متن عربی، ترجمه‌ای کامل و بدون تغییر معرفی کرد. همچنین، توضیحات ناشر و مترجم باید از سخنان مؤلف جدا شناخته شوند.[۲۳]
دیگر آثار
جرداق در گفت‌وگویی با نشریهٔ «شؤون جنوبیة»، شماری از آثار خود را نام برده است. عنوان‌های جدول زیر بر پایهٔ این گفت‌وگو تنظیم شده و مشخصات بعضی چاپ‌ها با رکوردهای کتاب‌شناختی تکمیل شده‌اند.[۲۴]
سال و ناشر درج‌شده به چاپ مشخصِ ثبت‌شده در مأخذ مربوط است. خط تیره به معنای در دست نبودن مشخصات تأییدشده در منابع این مقاله است.
| ردیف | عنوان | سال چاپ | ناشر | توضیح |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | فاغنر والمرأة | ۱۹۴۹م | دار المکشوف | مشخصات چاپ ثبت‌شده در نیل‌وفرات.[۲۵] |
| ۲ | قصور وأكواخ | — | — | نام‌برده‌شده در گفت‌وگوی مؤلف. |
| ۳ | صلاح الدين وريكاردوس قلب الأسد | ۱۹۷۴م | دار الروائع | چاپ دوم؛ اقتباس ادبی با تصرف از اثری از والتر اسکات.[۲۶] |
| ۴ | شاعر وجارية في قصور بغداد | — | — | نام‌برده‌شده در گفت‌وگوی مؤلف. |
| ۵ | عبقرية العربية | — | — | نام‌برده‌شده در گفت‌وگوی مؤلف. |
| ۶ | مفاتن باريس | — | — | نام‌برده‌شده در گفت‌وگوی مؤلف. |
| ۷ | حديث الغواني | ۱۹۸۹م | جروس برس | مشخصات چاپ ثبت‌شده در نیل‌وفرات.[۲۷] |
| ۸ | حديث الملاهي | ۱۹۸۹م | جروس برس | مشخصات چاپ ثبت‌شده در نیل‌وفرات.[۲۸] |
| ۹ | حديث الحمار | — | — | نام‌برده‌شده در گفت‌وگوی مؤلف. |
| ۱۰ | بنت السلطان | — | — | نام‌برده‌شده در گفت‌وگوی مؤلف. |
| ۱۱ | أبو نواس وإبليس في الخمّارة | — | — | نام‌برده‌شده در گفت‌وگوی مؤلف. |
| ۱۲ | صبايا ومرايا | — | — | نام‌برده‌شده در گفت‌وگوی مؤلف. |
| ۱۳ | ليالي الطرب | — | — | نام‌برده‌شده در گفت‌وگوی مؤلف. |
| ۱۴ | على طريقتي | — | — | نام‌برده‌شده در گفت‌وگوی مؤلف. |
| ۱۵ | نجوم الظهر | ۱۹۹۰م | دار العلم للملایین | مشخصات چاپ ثبت‌شده در نیل‌وفرات.[۲۹] |
| ۱۶ | أميركيات | — | — | نام‌برده‌شده در گفت‌وگوی مؤلف. |
| ۱۷ | حكايات | — | — | نام‌برده‌شده در گفت‌وگوی مؤلف. |
این جدول، فهرست آثار معرفی‌شده در منابع یادشده است و ادعای احصای همهٔ نوشته‌ها و چاپ‌های جرداق را ندارد.
نمایشنامه‌ها
جرداق در شرح فعالیت‌های نمایشی خود از آثاری مانند «فضية وحرامية»، «المطرب»، «رقصة الحرامية»، «الوالي» و «وزارة من النسوان» نام برده است. صرف ذکر این عنوان‌ها در گفت‌وگو، به معنای اثبات انتشار چاپی همهٔ آنها نیست.[۳۰]
ترجمه‌های فارسی و انگلیسی
ترجمه‌های فارسی
سید هادی خسروشاهی از ترجمهٔ صورت تک‌جلدی اثر به دست ابوالحسن شعرانی وکوشش پیشین سید صدرالدین بلاغی برای ترجمهٔ آن یاد کرده. [۳۱]
خسروشاهی در سال ۱۳۳۸ خورشیدی تصمیم به ترجمهٔ مجموعهٔ پنج‌جلدی گرفت و از مؤلف اجازه خواست. به گفتهٔ او، ترجمهٔ کامل مجلدات را از سال ۱۳۴۰ به بعد پی گرفت. ترجمه، به سبب افزوده‌ها و توضیحات مترجم، ابتدا در شش جلد منتشر شد و در ویرایش بعدی به پنج جلد رسید.[۳۲]
او همچنین از تنقیح و تکمیل ترجمهٔ صورت تک‌جلدی و انتشار آن در بوستان کتاب قم خبر داده است.[۳۳]
ترجمهٔ انگلیسی
ترجمهٔ انگلیسی با عنوان The Voice of Human Justice در وبگاه «الاسلام» در دسترس است. در استفاده از آن، باید ملاحظات ناشر دربارهٔ حذف بخش‌هایی از متن و افزودن توضیحات را در نظر گرفت.[۳۴]
بازتاب اثر در میان عالمان شیعه
از شواهد توجه عالمان شیعه به اثر جرداق، نامهٔ سید حسین طباطبایی بروجردی به سید صدرالدین بلاغی، به تاریخ ۱۸ محرم ۱۳۷۶ قمری، است. در متن این نامه که در گفت‌وگوی خسروشاهی بازنشر شده، کتاب مفید ارزیابی و ترجمهٔ فارسی آن پیشنهاد شده است.[۳۵]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ «رحل جورج جرداق عاشق الإمام»، النهار، ۵ نوامبر ۲۰۱۴.
- ↑ «الإمام علي: صوت العدالة الإنسانية»، فهرست کتابخانهٔ أمم، شناسهٔ ۴۱۰۱، مشخصات مجموعه.
- ↑ «عن الأمير عليه السلام في مولده: جورج جرداق لبقية الله: إنّه العظمة بذاتها»، بخش آغاز آشنایی با امیرالمؤمنین علیه السلام.
- ↑ The Voice of Human Justice، فصل «Ali is my brother»، بخش گزارش غدیر.
- ↑ «رحل جورج جرداق عاشق الإمام»، بخش کودکی و خانواده.
- ↑ «رحل جورج جرداق عاشق الإمام»، بخش تحصیلات و فعالیت آموزشی.
- ↑ «عن الأمير عليه السلام في مولده: جورج جرداق لبقية الله: إنّه العظمة بذاتها»، بخش انگیزهٔ تألیف.
- ↑ «رحل جورج جرداق عاشق الإمام»، بخش خبر درگذشت.
- ↑ «نقل جثمان الشاعر جورج جرداق الى جديدة مرجعيون»، النهار، ۷ نوامبر ۲۰۱۴.
- ↑ «رحل جورج جرداق عاشق الإمام»، بخش فعالیت رادیویی.
- ↑ «جورج جرداق.. المرأة في حياتي طوفان من الفتنة»، مقدمهٔ گفت‌وگو.
- ↑ «عن الأمير عليه السلام في مولده: جورج جرداق لبقية الله: إنّه العظمة بذاتها»، بخش جایگاه انسانی امیرالمؤمنین علیه السلام.
- ↑ «الإمام علي: صوت العدالة الإنسانية»، فهرست کتابخانهٔ أمم، عنوان اجزای مجموعه.
- ↑ «عن الأمير عليه السلام في مولده: جورج جرداق لبقية الله: إنّه العظمة بذاتها»، پاسخ به پرسش دربارهٔ گرایش مذهبی.
- ↑ «گفت‌وگوی نشریه آیه با استاد خسروشاهی درباره کتاب امام علی(ع) و صدای عدالت انسانی»، بخش نسخهٔ تک‌جلدی و مجموعهٔ پنج‌جلدی.
- ↑ «الإمام علي: صوت العدالة الإنسانية»، فهرست کتابخانهٔ أمم، شناسهٔ ۴۱۰۱، مشخصات چاپ ۱۹۷۰.
- ↑ روائع نهج البلاغة، ص۳۳.
- ↑ روائع نهج البلاغة، مشخصات کتاب‌شناختی نسخهٔ برخط، شناسهٔ ۵۲۳۴.
- ↑ The Voice of Human Justice، فصل «Ali is my brother»، گزارش منقول از تاریخ یعقوبی.
- ↑ The Voice of Human Justice، فصل «Ali is my brother»، بخش تبریک عمر و بازتاب غدیر در شعر.
- ↑ The Voice of Human Justice، فصل «Ali is my brother»، بندهای آغازین.
- ↑ «عن الأمير عليه السلام في مولده: جورج جرداق لبقية الله: إنّه العظمة بذاتها»، پاسخ به پرسش دربارهٔ ولایت.
- ↑ The Voice of Human Justice، بخش «Publishers’ Note».
- ↑ «جورج جرداق.. المرأة في حياتي طوفان من الفتنة»، پاسخ به پرسش دربارهٔ کتاب‌های منتشرشده؛ اصل گفت‌وگو در شؤون جنوبیة، ژانویهٔ ۲۰۰۲، ص۳۲.
- ↑ «فاغنر والمرأة»، نیل‌وفرات، مشخصات کتاب.
- ↑ «صلاح الدين وريكاردوس قلب الأسد»، نیل‌وفرات، مشخصات و معرفی کتاب.
- ↑ «حديث الغواني»، نیل‌وفرات، مشخصات کتاب.
- ↑ «حديث الملاهي»، نیل‌وفرات، مشخصات کتاب.
- ↑ «نجوم الظهر»، نیل‌وفرات، مشخصات کتاب.
- ↑ «جورج جرداق.. المرأة في حياتي طوفان من الفتنة»، بخش فعالیت نمایشی.
- ↑ «گفت‌وگوی نشریه آیه با استاد خسروشاهی درباره کتاب امام علی(ع) و صدای عدالت انسانی»، بخش ترجمه‌های پیشین.
- ↑ «گفت‌وگوی نشریه آیه با استاد خسروشاهی درباره کتاب امام علی(ع) و صدای عدالت انسانی»، بخش ترجمهٔ مجموعهٔ پنج‌جلدی.
- ↑ «گفت‌وگوی نشریه آیه با استاد خسروشاهی درباره کتاب امام علی(ع) و صدای عدالت انسانی»، بخش پایانی گفت‌وگو.
- ↑ The Voice of Human Justice، بخش «Publishers’ Note».
- ↑ «گفت‌وگوی نشریه آیه با استاد خسروشاهی درباره کتاب امام علی(ع) و صدای عدالت انسانی»، متن نامهٔ ۱۸ محرم ۱۳۷۶ قمری.
منابع
- رحل جورج جرداق عاشق الإمام، النهار، ۵ نوامبر ۲۰۱۴ میلادی.
- نقل جثمان الشاعر جورج جرداق الى جديدة مرجعيون، النهار، ۷ نوامبر ۲۰۱۴ میلادی.
- عن الأمير عليه السلام في مولده: جورج جرداق لبقية الله: إنّه العظمة بذاتها، گفت‌وگو با جورج جرداق، تنظیم ولاء ابراهیم حمود، نشریهٔ بقیة الله.
- جورج جرداق.. المرأة في حياتي طوفان من الفتنة، گفت‌وگو با جورج جرداق، شؤون جنوبیة، ژانویهٔ ۲۰۰۲، ص۳۲؛ بازنشر در وبگاه جنوبیه، ۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۰.
- الإمام علي: صوت العدالة الإنسانية، جورج جرداق، منشورات دار مکتبة الحیاة، ۱۹۷۰ میلادی، پنج جزء؛ رکورد کتابخانهٔ أمم، شناسهٔ ۴۱۰۱.
- روائع نهج البلاغة، جورج جرداق، مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، بی‌تا، ۲۳۴ صفحه؛ نسخهٔ کتابخانهٔ دیجیتال اهل‌بیت.
- The Voice of Human Justice، جورج جرداق، ترجمهٔ انگلیسی محمد فضل حق، The Islamic Seminary؛ نسخهٔ برخط در وبگاه الاسلام، به‌ویژه فصل «Ali is my brother» و بخش «Publishers’ Note».
- گفت‌وگوی نشریه آیه با استاد خسروشاهی درباره کتاب امام علی(ع) و صدای عدالت انسانی، سید هادی خسروشاهی، ماهنامهٔ آیه، آذر ۱۳۸۹؛ بازنشر در مرکز بررسی‌های اسلامی.
- فاغنر والمرأة، جورج جرداق، دار المکشوف، ۱۹۴۹ میلادی؛ مشخصات کتاب در نیل‌وفرات.
- صلاح الدين وريكاردوس قلب الأسد، اقتباس جورج جرداق، دار الروائع، چاپ دوم، ۱۹۷۴ میلادی؛ مشخصات کتاب در نیل‌وفرات.
- حديث الغواني، جورج جرداق، جروس برس، ۱۹۸۹ میلادی؛ مشخصات کتاب در نیل‌وفرات.
- حديث الملاهي، جورج جرداق، جروس برس، ۱۹۸۹ میلادی؛ مشخصات کتاب در نیل‌وفرات.
- نجوم الظهر، جورج جرداق، دار العلم للملایین، ۱۹۹۰ میلادی؛ مشخصات کتاب در نیل‌وفرات.