بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی (کتاب)
بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی نوشتهٔ محمدرضا حکیمی، مجموعه‌ای فارسی از دوازده گفتار دربارهٔ تاریخ، اعتقادات و مناسبت‌های اسلامی برای نوجوانان و جوانان است. نویسنده در این کتاب، موضوعاتی مانند بعثت پیامبر اسلام، واقعه غدیر، زندگی امامان، عاشورا، مهدویت و اعیاد اسلامی را مطرح می‌کند. توجه به پیوند آموزش دینی با آگاهی اجتماعی، از موضوعات مورد تأکید او در سرآغاز کتاب است.[۱]
معرفی کتاب
«بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی» برای آشنایی نوجوانان و جوانان با بخش‌هایی از تاریخ و معارف اسلامی تدوین شده است. مطالب آن در قالب گفتارهایی مستقل تنظیم شده‌اند و دامنهٔ موضوعات کتاب، افزون بر چهار موضوع عنوان آن، زندگی برخی امامان و مناسبت‌هایی مانند عید فطر، عید قربان و جمعه را نیز در بر می‌گیرد.
حکیمی در سرآغاز، چگونگی شکل‌گیری اثر را توضیح می‌دهد: یکی از دوستانش از او خواسته بود چند مقالهٔ کوتاه دینی برای نشریه‌ای ویژهٔ نوجوانان و جوانان بنویسد. این نوشته‌ها پس از ویرایش منتشر شدند و نویسنده سپس با افزودن مطالب و مقاله‌های دیگر، مجموعهٔ حاضر را فراهم کرد.[۲]
او همچنین توضیح می‌دهد که پیش‌تر دو عنوان «بعثت، غدیر، عاشورا» و «غدیر، عاشورا، مهدی» را برای دو مجموعه در نظر داشته است. موضوع مورد نظرش، تاریخ تحلیلی زندگی امامان، اندیشهٔ سیاسی و اجتماعی تشیع و کوشش‌های شیعیان برای عدالت و گسترش فرهنگ قرآنی بود. با فراهم نشدن امکان تکمیل آن طرح، دو عنوان در نام مجموعهٔ حاضر ادغام شدند.[۳]
مشخصات نشر
نسخهٔ معرفی‌شده در کتابخانهٔ نور، چاپ بیستم انتشارات دلیل ما در قم، به سال ۱۳۹۰ش است. این نسخه یک جلد و ۱۷۵ صفحه دارد.[۴]
کتاب پیش‌تر به‌وسیلهٔ دفتر نشر فرهنگ اسلامی نیز منتشر شده است. در فهرست کتابخانه تخصصی امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام، نسخه‌ای از چاپ ششم این ناشر در تهران، به سال ۱۳۶۸ش، با ۱۷۵ صفحه، قطع رقعی و جلد شومیز ثبت شده است.[۵]
شماره‌صفحه‌های ارجاعات محتوایی این مقاله، بر اساس شماره‌های چاپی نسخهٔ تصویری دفتر نشر فرهنگ اسلامی است؛ صفحه‌بندی آن با نسخهٔ ۱۷۵صفحه‌ای دلیل ما تفاوت دارد.
نویسنده
محمدرضا حکیمی، متولد ۱۳۱۴ش در مشهد و درگذشتهٔ ۱۴۰۰ش، نویسنده و پژوهشگر دینی ایرانی بود. او تحصیلات حوزوی خود را از دوازده‌سالگی در مدرسهٔ نواب مشهد آغاز کرد. ادیب نیشابوری دوم، میرزا احمد مدرس، مجتبی قزوینی، هاشم قزوینی، سید محمدهادی میلانی، آقابزرگ تهرانی و اسماعیل نجومیان از استادان او بودند. حکیمی در سال ۱۳۸۰ق از آقابزرگ تهرانی اجازهٔ نقل روایت دریافت کرد.[۶]
آثار نویسنده
از آثار محمدرضا حکیمی می‌توان به عنوان‌های زیر اشاره کرد:
| الحیاة | خورشید مغرب |
| امام در عینیت جامعه | الهیات الهی و الهیات بشری |
| مکتب تفکیک | بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی |
| میر حامد حسین | علی علیه‌السلام |
| امواج غدیر | شرف‌الدین |
| حماسهٔ غدیر |
محتوای کتاب
کتاب از سرآغاز و دوازده گفتار تشکیل شده است. گفتارها، موضوعات تاریخی و اعتقادی را در کنار مناسبت‌های دینی مطرح می‌کنند.
بعثت و غدیر
دو گفتار نخست به بعثت و غدیر اختصاص دارند. در گفتار غدیر، رهبری جامعه و وفاداری به تعالیم پیامبر مورد توجه قرار گرفته است.[۷]
رحلت پیامبر و شهادت در محراب
گفتار سوم دربارهٔ رحلت پیامبر است. گفتار چهارم، سیرهٔ امام علی علیه‌السلام، نهج‌البلاغه، عهدنامهٔ مالک اشتر و شهادت آن حضرت را در بر می‌گیرد.[۸]
پانزدهم رمضان و عاشورا
گفتار پنجم به امام حسن مجتبی علیه‌السلام اختصاص دارد. در گفتار عاشورا، زمینه‌های تاریخی واقعه و رفتار و فداکاری یاران امام حسین علیه‌السلام بررسی می‌شود.[۹]
امام جعفر صادق علیه‌السلام
گفتار هفتم، فعالیت‌های اعتقادی، اجتماعی، علمی و تربیتی امام صادق علیه‌السلام را مطرح می‌کند؛ آموزش دینی، اخلاق و مسئولیت اجتماعی از محورهای آن است.[۱۰]
نیمهٔ شعبان
گفتار هشتم دربارهٔ امام مهدی علیه‌السلام، غیبت و ظهور است و بر استمرار تکالیف دینی و اجتماعی مسلمانان در دوران غیبت تأکید می‌کند.[۱۱]
اعیاد و جمعه
چهار گفتار پایانی به عید فطر، عید قربان، عید غدیر و جمعه اختصاص دارند. نویسنده در این بخش‌ها، مناسبت‌های دینی را با عبادت و آگاهی و مسئولیت اجتماعی پیوند می‌دهد.[۱۲]
فهرست مطالب
فهرست گفتارهای کتاب، بر اساس نسخهٔ تصویری دفتر نشر فرهنگ اسلامی، به شرح زیر است:
- سرآغاز
- گفتار نخست: بعثت
- گفتار دوم: غدیر
- گفتار سوم: رحلت پیامبر
- گفتار چهارم: شهادت در محراب
- گفتار پنجم: ۱۵ رمضان
- گفتار ششم: عاشورا
- گفتار هفتم: امام جعفر صادق
- گفتار هشتم: نیمهٔ شعبان
- گفتار نهم: عید فطر
- گفتار دهم: عید قربان
- گفتار یازدهم: عید غدیر
- گفتار دوازدهم: جمعه
مخاطبان و کاربرد کتاب
مخاطبان اصلی کتاب، نوجوانان و جوانان‌اند. حکیمی در سرآغاز، بر اهمیت تربیت دینی و ضرورت توجه به شیوه‌های تخصصی نگارش برای این گروه سنی تأکید می‌کند. او آشنایی با موضوع، شناخت مخاطب و رعایت اصول نویسندگی را از لوازم تولید آثار دینی برای نسل جوان می‌داند.[۱۳]
ساختار گفتاری اثر امکان مطالعهٔ موضوعی را فراهم می‌کند؛ خواننده می‌تواند هر گفتار را متناسب با موضوع یا مناسبت مورد نظر خود مطالعه کند.
جایگاه کتاب در موضوع غدیر
غدیر در دو گفتار مستقل کتاب مطرح شده است: گفتار دوم با عنوان «غدیر» و گفتار یازدهم با عنوان «عید غدیر». در این دو بخش، واقعهٔ غدیر و بزرگداشت آن در پیوند با رهبری، اجرای تعالیم اسلامی و عدالت اجتماعی بررسی می‌شوند.[۱۴]
کتاب‌های مرتبط
پانویس
- ↑ بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی، سرآغاز، ص ۵–۹.
- ↑ بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی، سرآغاز، ص ۸–۹.
- ↑ بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی، سرآغاز، ص ۹.
- ↑ بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی، مشخصات کتاب‌شناختی نسخهٔ کتابخانهٔ نور.
- ↑ بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی، رکورد کتاب‌شناختی کتابخانه تخصصی امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام.
- ↑ محمدرضا حکیمی جان به جان‌آفرین تسلیم کرد.
- ↑ بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی، گفتارهای نخست و دوم، ص ۱۱–۴۶.
- ↑ بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی، گفتارهای سوم و چهارم، ص ۴۷–۱۱۰.
- ↑ بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی، گفتارهای پنجم و ششم، ص ۱۱۱–۱۶۲.
- ↑ بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی، گفتار هفتم، ص ۱۶۳–۱۷۶.
- ↑ بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی، ص ۱۸۶–۱۸۸.
- ↑ بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی، گفتارهای نهم تا دوازدهم، ص ۱۸۹–۲۱۶.
- ↑ بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی، سرآغاز، ص ۶–۸.
- ↑ بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی، ص ۴۴ و ۲۰۸.
منابع
- بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی، محمدرضا حکیمی، قم: دلیل ما، چاپ بیستم، ۱۳۹۰ش، ۱ جلد، ۱۷۵ صفحه؛ مشخصات و نسخهٔ الکترونیکی در کتابخانهٔ نور و معرفی کتاب در ویکی‌نور.
- بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی، محمدرضا حکیمی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، بی‌تا؛ نسخهٔ تصویری موجود در مرکز پژوهش‌های تخصصی امام مهدی علیه‌السلام. مبنای بررسی فهرست و ارجاعات محتوایی مقاله؛ شماره‌گذاری چاپی این نسخه تا صفحهٔ ۲۱۶ ادامه دارد.
- بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی، محمدرضا حکیمی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ ششم، ۱۳۶۸ش، ۱۷۵ صفحه؛ مشخصات بر اساس رکورد کتاب‌شناختی کتابخانه تخصصی امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام، شناسهٔ ۵۴۸۰.
- محمدرضا حکیمی جان به جان‌آفرین تسلیم کرد، خبرگزاری تسنیم، ۳۱ مرداد ۱۴۰۰ش، کد خبر ۲۵۵۸۵۵۹؛ متن گزارش.