ابوزینب بن عوف انصاری
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | زهیر بن عوف (یا ابوزینب بن عوف) غامدی ازدی |
| سرشناسی | از صحابیان پیامبر صلی الله علیه و آله • از یاران امیرالمؤمنین علیه السلام |
| وفات | حدود سال ۳۷ق |
| نحوه درگذشت | شهادت در نبرد صفین |
| اطلاعات علمی | |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | روایت حدیث |
| علت شهرت | از صحابیان راوی حدیث غدیر |
ابوزینب بن عوف انصاری از جمله صحابهای دانسته شده که حدیث غدیر را نقل کردهاند. در برخی منابعی که حدیث غدیر را در ماجرای احتجاج امیرالمؤمنین علیه السلام به حدیث غدیر در رحبه کوفه نقل کردهاند، که از جمله کسانی که در آن رخداد به حدیث غدیر گواهی دادند ابوزینب انصاری دانسته شده است.
ابوزینب بن عوف انصاری از شیعیان و یاران امیرالمؤمنین علیه السلام بود که در مبارزه با انحرافات سیاسی و فساد کارگزاران اموی نقش فعالی داشت. وی در جریان تحولات منتهی به جنگ صفین، پس از کسب اطمینان از حقانیت موضع امیرالمؤمنین علیه السلام، در کنار آن حضرت و تحت فرماندهی عمار بن یاسر به نبرد پرداخت و در همان جنگ بهشهادت رسید.
جایگاه: صحابی شهادتدهنده به حدیث غدیر
ابوزینب بن عوف انصاری از جمله صحابهای دانسته شده که حدیث غدیر را نقل کردهاند.[۱] ابنعقده در کتاب الولایه،[۲] ابناثیر در اسد الغابه،[۳] سید بن طاووس در الطرائف[۴] و ابنحجر عسقلانی در الاصابه[۵] حدیث غدیر را در ماجرای احتجاج امیرالمؤمنین علیه السلام به حدیث غدیر در رحبه کوفه نقل کردهاند و در این منابع از جمله کسانی که در آن رخداد به حدیث غدیر گواهی دادند ابوزینب انصاری دانسته شده است:
عبدالحسین امینی در الغدیر این روایت را از منابع بالا چنین نقل کرده است: «عن الأصبغ قال: نشد عليٌّ الناس في الرحبة: من سمِع النبيّ صلى الله عليه و سلم يوم غدير خُمّ ما قال إلّا قام، و لا يقوم إلّا من سمع رسول اللَّه صلى الله عليه و سلم يقول. فقام بضعة عشر رجلًا فيهم أبو أيّوب الأنصاريّ، و أبو عمرة بن عمرو بن محصن، و أبو زينب- بن عوف الأنصاري- و سهل بن حنيف؛ و خزيمة بن ثابت، و عبد اللَّه بن ثابت الأنصاريّ، و حُبشي بن جنادة السلولي، و عُبيد بن عازب الأنصاريّ، و النعمان بن عجلان الأنصاريّ، و ثابت بن وديعة الأنصاريّ، و أبو فضالة الأنصاريّ، و عبد الرحمن بن عبد ربّ الأنصاريّ، فقالوا: نشهد أنَّا سمعنا رسول اللَّه صلى الله عليه و سلم يقول: ألا من كنتُ مولاه فعليّ مولاه، اللّهمّ والِ من والاه، و عادِ من عاداه، و أحبَّ من أحبّه و أبغض من أبغضه، و أعن من أعانه؛ أصبغ بن نباته گفت: امیرالمؤمنین علی علیه السلام در میان مردم در رحبه کوفه مردم را قسم دادند و فرمودند: کسی که روز غدیر خم سخنان پیامبر خدا صلی الله علیه و آله را شنیده است، مگر اینکه بایستد؛ و کسی برنمیخیزد مگر اینکه سخنان پیامبر خدا صلی الله علیه و آله را شنیده باشد. چندین نفر برخاستند که از جمله آنها بودند: ابویوب انصاری، ابوعمرة بن عمرو بن محصن، ابوزینب بن عوف انصاری، سهل بن حنیف، خزیمه بن ثابت، عبدالله بن ثابت انصاری، حبشی بن جناده السلولی، عبید بن عازب انصاری، نعمان بن عجلان انصاری، ثابت بن ودیعه انصاری، ابو فضاله انصاری، و عبدالرحمن بن عبدرب انصاری. آنها گفتند: شهادت میدهیم که ما رسول خدا صلی الله علیه و آله را شنیدیم که فرمود: آگاه باشید هر که من مولای اویم، علی نیز مولای اوست. پروردگارا، دوستدار کسی باش که او را دوست بدارد و دشمن کسی باش که او را دشمن بدارد، و یاریکننده کسی باش که او را یاری کند».[۶]
زندگی
بهنقل از منابع، ابوزینب بن عوف الانصاری، معروف به زهیر از قبیله غامد أزد، از یاران امیرالمؤمنین علی علیه السلام بوده است. اگرچه اطلاعات دقیقی از زندگی او در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله در دست نیست، نقش مهمی در وقایع پس از رحلت پیامبر ایفا کرده است.[۷] وی از شیعیان امیرالمؤمنین علیه السلام بود که در جنگ صفین آن حضرت را یاری کرد و تحت لوای عمار یاسر به شهادت رسید.[۸]
گزارش شده که ابوزینب در مقابله با فساد حاکمان اموی نقش فعالی داشت: او علیه ولید بن عقبه، والی شرابخوار کوفه، شهادت داد؛ در اعتراض به اقدامات سعید بن عاص، والی بعدی کوفه، بهمدینه سفر کرد؛ در سال ۳۵ هجری، با دیگر مخالفان عثمان همراه شد. در آستانه جنگ صفین، ابوزینب از امیرالمؤمنین علیه السلام درباره حقانیت مسیرشان پرسید و تأیید امام را دریافت کرد. عمار یاسر نیز او را به استواری در راه حق تشویق نمود. ابوزینب سرانجام در جنگ صفین، همراه با مخنف ازدی بهشهادت رسید.[۹]
برخی منابع درباره هویت دقیق ابوزینب اختلاف نظر دارند:
- ابناثیر دو شخص با این کنیه ذکر کرده است.[۱۰]
- ابنحجر عسقلانی معتقد است زهیر بن حارث و زهیر بن عوف یک شخص هستند.[۱۱]
- ابن عبدالبر اندلسی صحابیبودن او را رد کرده است.[۱۲]
با این حال، گفته شده که شواهد موجود بیشتر بر یکیبودن این شخصیتها دلالت دارد.[۱۳]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ چکیده عبقات الانوار، ص۱۳۵.
- ↑ کتاب الولایه، ص۲۳۷.
- ↑ اسد الغابه، ج۳، ص۳۶۶؛ اسد الغابه، ج۵، ص۱۳۰–۱۳۱.
- ↑ الطرائف، ج۱، ص۱۴۱.
- ↑ الاصابه، ج۷، ص۱۳۶.
- ↑ الغدیر، ج۱، ص۳۴۰.
- ↑ «ابوزینب بن عوف انصاری»، ص۳۲۲.
- ↑ وقعة صفین، ص۲۶۳.
- ↑ «ابوزینب بن عوف انصاری»، ص۳۲۲.
- ↑ اسد الغابه، ج۵، ص۱۳۰.
- ↑ الاصابه، ج۲، ص۴۷۷.
- ↑ الاستیعاب، ج۴، ص۲۲۹.
- ↑ «ابوزینب بن عوف انصاری»، ص۳۲۲.
منابع
- «ابوزینب بن عوف انصاری»؛ رمضان محمدی، در دانشنامه سیره نبوی (ج۱)، قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۸ش.
- الإستیعاب فی معرفة الأصحاب؛ یوسف بن عبدالله بن محمد بن عبدالبر قرطبی اندلسی، تحقیق: علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۲ق.
- أسد الغابة فی معرفة الصحابة؛ علی بن محمد جزری (عزالدین ابناثیر)، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۹ق.
- الإصابة فی تمییز الصحابة؛ احمد بن علی (ابن حجر عسقلانی)، تحقیق: علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
- چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، بهکوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
- الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف؛ علی بن موسی بن طاووس (سید بن طاووس)، قم: مطبعة الخیام، ۱۴۰۰ق.
- الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب؛ عبدالحسین امینی، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق.
- کتاب الولایة؛ احمد بن محمد کوفی (ابنعقده)، تحقیق: عبدالرزاق محمدحسین حرزالدین، قم: دلیل ما، ۱۴۲۴ق.
- وقعة صفین؛ نصر بن مزاحم منقری، تحقیق: محمد عبدالسلام هارون، قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.